Рус
Баш
Поиск по словарям
ИШЕТЕҮ
Ишетелеү дәрәжәһе, ишетелеү асыҡлығы. □ Слышимость. Телефондың ишетелеше насар булғас, һөйләшеуе ҡыйын.
ИШЕТЕҮ (ишет-) [бороғо төрки ucum-} (Р.: слышать; И.: hear; T.: işitmek) ҡ.
1. Төрлө тауыштарҙы, өндәрҙе ҡолаҡ менән һиҙеү, ҡабул итеү. □ Слышать. Ишетеп тороу. Ишетеп ятыу. ■ Килгән ҡунаҡ ауыҙынан булһа ла, уҙеңә ҡарата маҡтау һуҙе ишетеу куңелле нәмә, әлбиттә. К. Мәргән. • Ауыҙы әйткәнде ҡолағы ишетмәй. Әйтем. Ҡалалағы ишетмәгән, далалағы ишеткән. Әйтем.
2. Кешенең әйткәнен иғтибарға, аңға алыу; тыңлау. □ Прислушаться. Кешенең хәбәрен ишетә белергә лә кәрәк.
3. Нимәлер хаҡында хәбәр алыу, хәбәрҙар булыу. □ Получать известие. Ишетеп бе-леу. Ишетә йөрөу. ■ Сырайын хәсрәт-һағыш баҫҡан ҡыҙына абайлабыраҡ ҡарағас, куңеленә ҡапыл хәуефле уйҙар йугергән Кәримә уның эргәһенә юрғалап килде, яман хәбәр ишетеуҙән ҡурҡып ҡараны. Н. Мусин.
4. Нимәлер хаҡында мәғлүмәтле йәки хәбәрҙар булыу; белеү. □ Знать, быть осведомлённым. ■ Ишетмәйҙәр микән сит илдәрҙә Уралтауҙың йәйелеп ятҡанын? Халыҡ йырынан.
♦ Ишетмәгәнде ишетеү көтмәгән, оҡшамаған хәбәр ишетеү. □ Слышать неприятное, неожиданное. Ишетмәгәнде ишеттереп ҡайтарҙылар. Күҙ күргән, ҡолаҡ ишеткән бығаса билдәле булған. □ До этого известный. ■ Тау батыр тауҙы икенсе ергә кусереп алып киткән. .. Был ысынлап та куҙ кургән, ҡолаҡ ишеткән эш тугел ине. Әкиәттән. Ҡолағың менән ишет йәки ишетһен ҡолағың ныҡ итеп киҫәткәндә әйтелә. □ Заруби себе на носу! Һүҙ ишетеү кемдер тарафынан әрләнеү, битәрләнеү. □ Слышать упрёки.
ИШЕТМЕШ (Р.: услышанный; И.: by hearsay; T.: duyulmuş) с.
Ишетеп белгән, ишетелгән. □ Услышанный. Ишетмеш хәбәр.
ИШЕТТЕРЕҮ (ишеттер-) ҡ.
1. йөкм. ҡар. ишетеү, понуд. от ишетеү. Ишеттереп уҡыу. Уҡып ишеттереу.
2. Ниндәйҙер кеше тураһында ситтә булған хәбәрҙе шул кешенең үҙенә һөйләү, еткереү. □ Доводить до сведения, передавать слухи. Хәбәр ишеттереу.
ИШЕҮ I (иш-) (Р: закручивать; И.: twist, knot; T.: örmek) ҡ.
1. Ике-өс тындан бороп, алмаш-тилмәш салып бау яһау. □ Вить, свивать (верёвку), закручивать. ■ [Әбйәлил] ҡабыҡты һыуға һалып шешендергән дә, һалабаш һуйған. Шунан оҙон итеп арҡан ишергә тотонған. Әкиәттән. • Бер ҡылдан арҡан ишеп булмай. Мәҡәл.
2. диал. Сиратыу. □ Сучить. Йөн ишеу.
3. диал. ҡар. үреү II, 1.
♦ Ҡомдан арҡан ишеү мәғәнәһеҙ эште эшләп юҡҡа ваҡыт әрәм итеү. □ Толочь воду в ступе.
ИШЕҮ II (иш-) (Р: грести; И.: paddle, row; T.: kürek çekmek) ҡ.
Кәмә йәки башҡа нәмәне йөҙҙөрөү өсөн ишкәк йәки башҡа нәмә менән һыуҙы ярып әтеү. □ Грести вёслами и т. п. ■ Кәмәләге ике кешенең береһе, уртала ултырғаны, ялтлап торған алюмин ишкәктәре менән ишеп, ситкә, тыныраҡ аҡҡан ергә ҡайырырға итә, ләкин бушҡа ғына тырыша. Д. Бүләков. [Башлыҡ:] Мәргән атырға, ағас башына урмәләргә, ҡаянан ҡаяға һикерергә, һыуҙа йөҙөргә, ишкәк ишергә өйрән! 3. Биишева.
ИШ ЕҮ Ш (иш-) (Р: обваливать; И.: cause to crumble; T.: yıkmak) ҡ.
1. Тотош-тотош, күп-күп итеп аҫҡа емереү (таш, тупраҡ һымаҡ нәмәне). □ Обваливать, обрушивать. Балсыҡты ишеп төшөрөу.
2. кусм. Ниҙелер самаһыҙ күп итеп башҡарыу. □ Выражает высшую степень некоторых действий. • Тел тигәндә, телеп һала, эш тигәндә, ишеп һала. Мәҡәл.
♦ Ишмәһен иш 1) ниҙелер самаһыҙ күп итеп башҡарыу. □ Выражает высшую степень некоторых действий. Йоҡоноң ишмәһен ишеу. Бутҡаның ишмәһен ишеу; 2) бәйләнеп, әрләп кәмһетеү йәки башҡаса яфалау,
834
Ишетелеү дәрәжәһе, ишетелеү асыҡлығы. □ Слышимость. Телефондың ишетелеше насар булғас, һөйләшеуе ҡыйын.
ИШЕТЕҮ (ишет-) [бороғо төрки ucum-} (Р.: слышать; И.: hear; T.: işitmek) ҡ.
1. Төрлө тауыштарҙы, өндәрҙе ҡолаҡ менән һиҙеү, ҡабул итеү. □ Слышать. Ишетеп тороу. Ишетеп ятыу. ■ Килгән ҡунаҡ ауыҙынан булһа ла, уҙеңә ҡарата маҡтау һуҙе ишетеу куңелле нәмә, әлбиттә. К. Мәргән. • Ауыҙы әйткәнде ҡолағы ишетмәй. Әйтем. Ҡалалағы ишетмәгән, далалағы ишеткән. Әйтем.
2. Кешенең әйткәнен иғтибарға, аңға алыу; тыңлау. □ Прислушаться. Кешенең хәбәрен ишетә белергә лә кәрәк.
3. Нимәлер хаҡында хәбәр алыу, хәбәрҙар булыу. □ Получать известие. Ишетеп бе-леу. Ишетә йөрөу. ■ Сырайын хәсрәт-һағыш баҫҡан ҡыҙына абайлабыраҡ ҡарағас, куңеленә ҡапыл хәуефле уйҙар йугергән Кәримә уның эргәһенә юрғалап килде, яман хәбәр ишетеуҙән ҡурҡып ҡараны. Н. Мусин.
4. Нимәлер хаҡында мәғлүмәтле йәки хәбәрҙар булыу; белеү. □ Знать, быть осведомлённым. ■ Ишетмәйҙәр микән сит илдәрҙә Уралтауҙың йәйелеп ятҡанын? Халыҡ йырынан.
♦ Ишетмәгәнде ишетеү көтмәгән, оҡшамаған хәбәр ишетеү. □ Слышать неприятное, неожиданное. Ишетмәгәнде ишеттереп ҡайтарҙылар. Күҙ күргән, ҡолаҡ ишеткән бығаса билдәле булған. □ До этого известный. ■ Тау батыр тауҙы икенсе ергә кусереп алып киткән. .. Был ысынлап та куҙ кургән, ҡолаҡ ишеткән эш тугел ине. Әкиәттән. Ҡолағың менән ишет йәки ишетһен ҡолағың ныҡ итеп киҫәткәндә әйтелә. □ Заруби себе на носу! Һүҙ ишетеү кемдер тарафынан әрләнеү, битәрләнеү. □ Слышать упрёки.
ИШЕТМЕШ (Р.: услышанный; И.: by hearsay; T.: duyulmuş) с.
Ишетеп белгән, ишетелгән. □ Услышанный. Ишетмеш хәбәр.
ИШЕТТЕРЕҮ (ишеттер-) ҡ.
1. йөкм. ҡар. ишетеү, понуд. от ишетеү. Ишеттереп уҡыу. Уҡып ишеттереу.
2. Ниндәйҙер кеше тураһында ситтә булған хәбәрҙе шул кешенең үҙенә һөйләү, еткереү. □ Доводить до сведения, передавать слухи. Хәбәр ишеттереу.
ИШЕҮ I (иш-) (Р: закручивать; И.: twist, knot; T.: örmek) ҡ.
1. Ике-өс тындан бороп, алмаш-тилмәш салып бау яһау. □ Вить, свивать (верёвку), закручивать. ■ [Әбйәлил] ҡабыҡты һыуға һалып шешендергән дә, һалабаш һуйған. Шунан оҙон итеп арҡан ишергә тотонған. Әкиәттән. • Бер ҡылдан арҡан ишеп булмай. Мәҡәл.
2. диал. Сиратыу. □ Сучить. Йөн ишеу.
3. диал. ҡар. үреү II, 1.
♦ Ҡомдан арҡан ишеү мәғәнәһеҙ эште эшләп юҡҡа ваҡыт әрәм итеү. □ Толочь воду в ступе.
ИШЕҮ II (иш-) (Р: грести; И.: paddle, row; T.: kürek çekmek) ҡ.
Кәмә йәки башҡа нәмәне йөҙҙөрөү өсөн ишкәк йәки башҡа нәмә менән һыуҙы ярып әтеү. □ Грести вёслами и т. п. ■ Кәмәләге ике кешенең береһе, уртала ултырғаны, ялтлап торған алюмин ишкәктәре менән ишеп, ситкә, тыныраҡ аҡҡан ергә ҡайырырға итә, ләкин бушҡа ғына тырыша. Д. Бүләков. [Башлыҡ:] Мәргән атырға, ағас башына урмәләргә, ҡаянан ҡаяға һикерергә, һыуҙа йөҙөргә, ишкәк ишергә өйрән! 3. Биишева.
ИШ ЕҮ Ш (иш-) (Р: обваливать; И.: cause to crumble; T.: yıkmak) ҡ.
1. Тотош-тотош, күп-күп итеп аҫҡа емереү (таш, тупраҡ һымаҡ нәмәне). □ Обваливать, обрушивать. Балсыҡты ишеп төшөрөу.
2. кусм. Ниҙелер самаһыҙ күп итеп башҡарыу. □ Выражает высшую степень некоторых действий. • Тел тигәндә, телеп һала, эш тигәндә, ишеп һала. Мәҡәл.
♦ Ишмәһен иш 1) ниҙелер самаһыҙ күп итеп башҡарыу. □ Выражает высшую степень некоторых действий. Йоҡоноң ишмәһен ишеу. Бутҡаның ишмәһен ишеу; 2) бәйләнеп, әрләп кәмһетеү йәки башҡаса яфалау,
834