Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VI. Страница 436
Поиск по словарям
мылтыҡсы
МЫЛТЫҠСЫ (Р.: оружейник; И.: armourer; T.: tüfekçi) и.
Ҡорал яһаусы оҫта. □ Оружейник. Мыл-тыҡсылар кургәҙмәһе.
МЫЛЫЙЫУ (мылый-) (Р: слегка улыбаться; И.: smile faintly; T.: kıs kıs gülmek) ҡ.
Йөҙгә әҙ генә көлөү, йылмайыу билдәһе сығарыу; көлөмһөрәү. □ Слегка улыбаться, усмехаться, ухмыляться. // Улыбка, усмешка, ухмылка. Мылыйып килеп сығыу.
■ «Сәхнәлә мылыйып ҡына йөрөгөҙ», — тине бейеуселәргә уҡытыусылары. Экспедиция материалдарынан.
МЫНАЯТ (Р: пожитки; И.: belongings; Т.: mal mülk) и. иҫк.
1. Төрлө кәрәк нәмә; донъя кәрәк-ярағы; монаят. □ Пожитки; скарб. Мынаят йыйыу. Мынаятын тарҡатыу. Мынаятын һатып китеу. ■ Был тирәлә ҡаты һуғыш булған, ахырыһы. Аҙым һайын ҡорал һыныҡтары, снаряд стакандары, хәрби мынаят ҡалдыҡтары осрай. А. Таһиров.
2. Яҡшы нәмә, яҡшы хәл; ҡәнәғәтләнерлек нәмә, ваҡиға. □ Удовольствие.
■ Ҡолморҙа старшина өсөн был ҡунаҡтарҙың [турәләрҙең] килеуе — ҙур бәхет, ҙур мынаят. Т. Хәйбуллин.
♦ Мынаяттан сығыу эшлектән сығыу. □ Выйти из строя; прийти в негодное состояние. И Мазлумлыҡта ҡалып, башҡорт халҡы мынаяттан сығып иҙелде. X. Ғәбитов.
МЫНҒЫЛАНЫУ (мынғылан-) ҡ. диал. ҡар. иҙелеү (ашҡа ҡарата).
МЫҢҒЫ БУЛЫУ (мыңғы бул-) ҡ. диал. ҡар. мас булыу I. Каймаҡҡа мыңғы булыу.
МЫҢҒЫРЛАҠ с. ҡар. мығырлаҡ. Мыңғырлаҡ кеше.
МЫҢҒЫРЛАТЫУ (мығырлат-) ҡ. йөкм. ҡар. мыңғырлау, понуд. от мыңғырлау. Әбейҙе мыңғырлатыу.
МЫҢҒЫРЛАУ ( мыңғырла-) ҡ. ҡар. мығырлау. ■ «Донъяның йәмен ебәрҙеләр. Тормоштоң ҡәҙере ҡалманы. Ҡасанға тиклем генә был тәртипһеҙлек дауам итер?..» — тип мыңғырланы [Ярмөхәммәтов]. А. Таһиров. [Ҡарсыҡ] өҙгән уләнен бик ентекләп, оҙон-оҙаҡ ҡарап тора, унан, ауыҙ эсенән мыңғырлап ниҙер әйтеп, моҡсайына тыға. Т. Ға-рипова.
МЫҢҒЫРЛАШЫУ (мыңғырлаш-) ҡ. урт. ҡар. мыңғырлау, взаимн. от мыңғырлау. Мыңғырлашҡан тауыш ишетелде.
МЫҢҒЫР-МЫҢҒЫР (Р: подражание невнятному разговору; И.: sound imitative word, mimesis; T: fisfis) оҡш.
Ауыҙ эсенән аңлайышһыҙ итеп һөйләгәндә сыҡҡан тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание невнятному разговору, бормотании (для уха постороннего). Мыңғыр-мыңғыр итеу. Мыңғыр-мыңғыр иткән тауыш. И [Кендек:] Бына Кесе инәйем мыңғыр-мыңғыр килә: «Ни хәтле йыл инде көтәсәккә алған ҡыуаныс менән йәшәй кеуекмен». М. Кәрим.
МЫҢҒЫР-МЫҢҒЫР ИТЕҮ (мыңғыр-мыңғыр ит-) ҡ. ҡар. мыңғырлау.
МЫҢҠЫЛДАУ (мыңҡылда-) (Р: всхлипывать; И.: snivel; T: hıçkırmak) ҡ. диал. ҡар. һыңҡылдау.
Күкрәк төбөнән ҡалтыратып, бүлеп-бү-леп тауыш сығарыу. □ Всхлипывать. Мың-ҡылдап илау.
МЫР I [рус. мор\ (Р: мор; И.: pestilence; T: ölet) и.
1. Халыҡты, малды күпләп үлтергән афәт, ҡырғын. □ Мор, эпидемия, холера. Мырҙан улеу. Илгә мыр төштө.
2. зоол. Емеште, япраҡты һәм башҡа нәмәне ашап, тишеп йөрөгән төрлө ҡорт, ҡарышлауыҡ; көйә. □ Червь, червячок; тля; моль. Мыр төшкән япраҡтар. Теш мыры. Һыу мыры. ■ Сәукә, ҡарға, буҙ сәпсек, мыр-маҙарҙы ашағас, һуҙ әйтергә оялған. «Урал батыр».
♦ әрл. Мыр ҡырғыр ҡарғағанда әйтелә. □ Чтоб подохли! Мор на вас! (бранное выражение, употребляемое в сильном гневе). Мыр һымаҡ булыу иҫәпһеҙ күп булыу. □ Множество, бесчисленное количество.
МЫР II (Р: мур-р; И.: sound of purring; T.: mır mır) оҡш.
Иркәләнгән бесәй тауышын белдергән һүҙ. □ Мур-р (подражание мурлыканью кошки). Мыр итеу. Ж Иркә ала бесәй,.. мыр итеп Һылыу әбейҙең елкәһенә арҡаһын терәп, рәхәтләнеп йоҡларға ятты. Т. Йәнәби.
436
МЫЛТЫҠСЫ (Р.: оружейник; И.: armourer; T.: tüfekçi) и.
Ҡорал яһаусы оҫта. □ Оружейник. Мыл-тыҡсылар кургәҙмәһе.
МЫЛЫЙЫУ (мылый-) (Р: слегка улыбаться; И.: smile faintly; T.: kıs kıs gülmek) ҡ.
Йөҙгә әҙ генә көлөү, йылмайыу билдәһе сығарыу; көлөмһөрәү. □ Слегка улыбаться, усмехаться, ухмыляться. // Улыбка, усмешка, ухмылка. Мылыйып килеп сығыу.
■ «Сәхнәлә мылыйып ҡына йөрөгөҙ», — тине бейеуселәргә уҡытыусылары. Экспедиция материалдарынан.
МЫНАЯТ (Р: пожитки; И.: belongings; Т.: mal mülk) и. иҫк.
1. Төрлө кәрәк нәмә; донъя кәрәк-ярағы; монаят. □ Пожитки; скарб. Мынаят йыйыу. Мынаятын тарҡатыу. Мынаятын һатып китеу. ■ Был тирәлә ҡаты һуғыш булған, ахырыһы. Аҙым һайын ҡорал һыныҡтары, снаряд стакандары, хәрби мынаят ҡалдыҡтары осрай. А. Таһиров.
2. Яҡшы нәмә, яҡшы хәл; ҡәнәғәтләнерлек нәмә, ваҡиға. □ Удовольствие.
■ Ҡолморҙа старшина өсөн был ҡунаҡтарҙың [турәләрҙең] килеуе — ҙур бәхет, ҙур мынаят. Т. Хәйбуллин.
♦ Мынаяттан сығыу эшлектән сығыу. □ Выйти из строя; прийти в негодное состояние. И Мазлумлыҡта ҡалып, башҡорт халҡы мынаяттан сығып иҙелде. X. Ғәбитов.
МЫНҒЫЛАНЫУ (мынғылан-) ҡ. диал. ҡар. иҙелеү (ашҡа ҡарата).
МЫҢҒЫ БУЛЫУ (мыңғы бул-) ҡ. диал. ҡар. мас булыу I. Каймаҡҡа мыңғы булыу.
МЫҢҒЫРЛАҠ с. ҡар. мығырлаҡ. Мыңғырлаҡ кеше.
МЫҢҒЫРЛАТЫУ (мығырлат-) ҡ. йөкм. ҡар. мыңғырлау, понуд. от мыңғырлау. Әбейҙе мыңғырлатыу.
МЫҢҒЫРЛАУ ( мыңғырла-) ҡ. ҡар. мығырлау. ■ «Донъяның йәмен ебәрҙеләр. Тормоштоң ҡәҙере ҡалманы. Ҡасанға тиклем генә был тәртипһеҙлек дауам итер?..» — тип мыңғырланы [Ярмөхәммәтов]. А. Таһиров. [Ҡарсыҡ] өҙгән уләнен бик ентекләп, оҙон-оҙаҡ ҡарап тора, унан, ауыҙ эсенән мыңғырлап ниҙер әйтеп, моҡсайына тыға. Т. Ға-рипова.
МЫҢҒЫРЛАШЫУ (мыңғырлаш-) ҡ. урт. ҡар. мыңғырлау, взаимн. от мыңғырлау. Мыңғырлашҡан тауыш ишетелде.
МЫҢҒЫР-МЫҢҒЫР (Р: подражание невнятному разговору; И.: sound imitative word, mimesis; T: fisfis) оҡш.
Ауыҙ эсенән аңлайышһыҙ итеп һөйләгәндә сыҡҡан тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание невнятному разговору, бормотании (для уха постороннего). Мыңғыр-мыңғыр итеу. Мыңғыр-мыңғыр иткән тауыш. И [Кендек:] Бына Кесе инәйем мыңғыр-мыңғыр килә: «Ни хәтле йыл инде көтәсәккә алған ҡыуаныс менән йәшәй кеуекмен». М. Кәрим.
МЫҢҒЫР-МЫҢҒЫР ИТЕҮ (мыңғыр-мыңғыр ит-) ҡ. ҡар. мыңғырлау.
МЫҢҠЫЛДАУ (мыңҡылда-) (Р: всхлипывать; И.: snivel; T: hıçkırmak) ҡ. диал. ҡар. һыңҡылдау.
Күкрәк төбөнән ҡалтыратып, бүлеп-бү-леп тауыш сығарыу. □ Всхлипывать. Мың-ҡылдап илау.
МЫР I [рус. мор\ (Р: мор; И.: pestilence; T: ölet) и.
1. Халыҡты, малды күпләп үлтергән афәт, ҡырғын. □ Мор, эпидемия, холера. Мырҙан улеу. Илгә мыр төштө.
2. зоол. Емеште, япраҡты һәм башҡа нәмәне ашап, тишеп йөрөгән төрлө ҡорт, ҡарышлауыҡ; көйә. □ Червь, червячок; тля; моль. Мыр төшкән япраҡтар. Теш мыры. Һыу мыры. ■ Сәукә, ҡарға, буҙ сәпсек, мыр-маҙарҙы ашағас, һуҙ әйтергә оялған. «Урал батыр».
♦ әрл. Мыр ҡырғыр ҡарғағанда әйтелә. □ Чтоб подохли! Мор на вас! (бранное выражение, употребляемое в сильном гневе). Мыр һымаҡ булыу иҫәпһеҙ күп булыу. □ Множество, бесчисленное количество.
МЫР II (Р: мур-р; И.: sound of purring; T.: mır mır) оҡш.
Иркәләнгән бесәй тауышын белдергән һүҙ. □ Мур-р (подражание мурлыканью кошки). Мыр итеу. Ж Иркә ала бесәй,.. мыр итеп Һылыу әбейҙең елкәһенә арҡаһын терәп, рәхәтләнеп йоҡларға ятты. Т. Йәнәби.
436