Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VI. Страница 443
Поиск по словарям
МЫШЫЛДАУ
2. Аҫтыртын ғына, шым ғына насар эш ҡылыусан. □ Скрытный. Мыштым кеше.
3. диал. ҡар. мыштыр. Мыштым килен.
МЫШТЫМ II (Р: тихо; И.: quietly; Т.: sessiz) р.
1. Тауыш-тынһыҙ ғына; тыныс ҡына.
□ Тихо, неслышно, тихонько. Мыштым ғына сығып китеу. Мыштым ғына килеп инеу. Мыштым ғына йөрөу. ■ Шәрәевбыны таҡта янына сығара. Әрләй-әрләй, әммә Хәйернастың ауыҙынан бер һуҙ ала алмай. .. Хәйләкәр, юрамал шулай тора ул. Мыштым булһа ла, этлекте белә [Хәйернас]. Р. Солтангәрәев.
2. Шым ғына; аҫтыртын. □ Скрытно, тайно, тайком, втихомолку, исподтишка. Мыштым ғына эшләу. ■ Айыҡбайы, ни уйлаптыр, көлә икән мыштым ғына. Р. Назаров. Бына Амуровтыц һуцғы ваҡытта уҙе менән йунле-башлы һөйләшмәй, ниндәйҙер асыу һаҡлаған һымаҡ мыштым ғына йөрөуе Ротовҡа ан^ашылып етеңкерәмәй. Н. Мусин.
3. Ҡабаланмай ғына, яйлап ҡына.
□ Медленно, не спеша. Мыштым ғына уҙе-некен эшләй.
МЫШТЫР (Р: медлительный; И.: sluggish; back-pedal; T: ağır) с.
Әкрен ҡуҙғалып, яй ғына эшләгән; ығыш; яйман. □ Медлительный, неповоротливый. Мыштыр кеше.
МЫШТЫРАУ (мыштыра-) ҡ. диал. ҡар. мышнау.
МЫШТЫРЛАУ (мыштырла-) (Р: возиться; И.: dawdle; T: yavaş yavaş uğraşmak) ҡ.
Яй ҡуҙғалып, оҙаҡ ҡыланыу; бызмырлау, ығышыу, яйманланыу. □ Возиться (долго), копошиться. Мыштырлап ҡына кейенеу. Мыштырлап әҙерләнеу. ■ Әсәһе генә бына Гөлбаныуҙыц сәстәрен уреп бөтә алмай мыштырлай. Т. Ғарипова.
МЫШТЫР-МЫШТЫР (Р: подража ние шуршанию чего-л:, И.: rustling sound imitation; T: hışırtı) оҡш.
Ҡыштыр-ҡыштыр иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание шуршанию чего-л. Мыштыр-мыштыр килеп йөрөу.
МЫШТЫР-ҺАШТЫР (Р: медленно; И.: slowly; T: yavaş yavaş) р.
Ҡабаланмай ғына, яйлап ҡына. □ Медленно, неторопливо, долго. И Ул [Тимер] ашыҡмай ғына мыштыр-һаштыр кейенә башланы. Б. Бикбай.
МЫШЫ I (Р: лось; И.: elk; T.: Avrupa muşu) и. зоол.
1. Боландар ғаиләһенә ҡараған оҙон аяҡлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло, яҫы тарбаҡ мөгөҙлө ҡыр хайуаны. □ Лось. / Лосиный; лосёвый (лат. A/ces alces). Мышы балаһы. Ama мышы. Инә мышы. Мышы мөгөҙө. ■ Мышылар тал, уҫаҡ араһында йөрөй, ағастың йәш ботаҡтарын ашай. Бына урмандан ҙур башлы, оҙон аяҡлы мышы балаһы килеп сыҡты. Я. Хамматов. Имеш, ҡояш, кук көмбәҙендә-ге көндәлек сәфәренең осона сығып, байыуға ҡарай боролғанда, Ирәндектең иркен, йәмле уҙәге буйлап тарбаҡ мөгөҙлө ғәййәр бер мышы Оло Ҡыҙылға һыулауға төшә икән. «Ватандаш», № 5, 2007.
2. диал. Айыры тояҡлы, тармаҡ-тармаҡ мөгөҙлө, көйөшлө эре хайуан; болан. □ Олень. Мышы балаһы.
МЫШЫ II (Р: название родовых подразделений башкир; И.: Bashkir clan names; T.: Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Юрматы, үҫәргән, ҡатай ҡәбиләләренә ҡараған башҡорт аймаҡтарының исеме. □ Название родовых подразделений башкир племён юрматы, усерган, катай. Мышы ере. Мышылар ауылы. Мышылар тарихы. Белорет районының Мышы ауылында ҡатайҙарҙың мышы араһы йәшәй.
МЫШЫЙ (Р: неразговорчивый; И.: taciturn; T.: az konuşan) с. диал. ҡар. өндәшмәҫ.
Һөйләшеп бармаған. □ Неразговорчивый, малоразговорчивый.
МЫШЫЛДАУ (мышылда-) ҡ. ҡар. мышнау 1. ■ Ҡарауылдарҙың казарманың оҙон коридоры буйлап арлы-бирле йөрөуҙәре менән ҡайһы бер һалдаттарҙың мышылдап йоҡоға китеуҙәре генә тынлыҡты боҙа ине. М. Ғафури. Шул саҡ ағас ботағы һынған тауыш, кешегә оҡшатып мышылдау ишетелде. Н. Мусин.
443
2. Аҫтыртын ғына, шым ғына насар эш ҡылыусан. □ Скрытный. Мыштым кеше.
3. диал. ҡар. мыштыр. Мыштым килен.
МЫШТЫМ II (Р: тихо; И.: quietly; Т.: sessiz) р.
1. Тауыш-тынһыҙ ғына; тыныс ҡына.
□ Тихо, неслышно, тихонько. Мыштым ғына сығып китеу. Мыштым ғына килеп инеу. Мыштым ғына йөрөу. ■ Шәрәевбыны таҡта янына сығара. Әрләй-әрләй, әммә Хәйернастың ауыҙынан бер һуҙ ала алмай. .. Хәйләкәр, юрамал шулай тора ул. Мыштым булһа ла, этлекте белә [Хәйернас]. Р. Солтангәрәев.
2. Шым ғына; аҫтыртын. □ Скрытно, тайно, тайком, втихомолку, исподтишка. Мыштым ғына эшләу. ■ Айыҡбайы, ни уйлаптыр, көлә икән мыштым ғына. Р. Назаров. Бына Амуровтыц һуцғы ваҡытта уҙе менән йунле-башлы һөйләшмәй, ниндәйҙер асыу һаҡлаған һымаҡ мыштым ғына йөрөуе Ротовҡа ан^ашылып етеңкерәмәй. Н. Мусин.
3. Ҡабаланмай ғына, яйлап ҡына.
□ Медленно, не спеша. Мыштым ғына уҙе-некен эшләй.
МЫШТЫР (Р: медлительный; И.: sluggish; back-pedal; T: ağır) с.
Әкрен ҡуҙғалып, яй ғына эшләгән; ығыш; яйман. □ Медлительный, неповоротливый. Мыштыр кеше.
МЫШТЫРАУ (мыштыра-) ҡ. диал. ҡар. мышнау.
МЫШТЫРЛАУ (мыштырла-) (Р: возиться; И.: dawdle; T: yavaş yavaş uğraşmak) ҡ.
Яй ҡуҙғалып, оҙаҡ ҡыланыу; бызмырлау, ығышыу, яйманланыу. □ Возиться (долго), копошиться. Мыштырлап ҡына кейенеу. Мыштырлап әҙерләнеу. ■ Әсәһе генә бына Гөлбаныуҙыц сәстәрен уреп бөтә алмай мыштырлай. Т. Ғарипова.
МЫШТЫР-МЫШТЫР (Р: подража ние шуршанию чего-л:, И.: rustling sound imitation; T: hışırtı) оҡш.
Ҡыштыр-ҡыштыр иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание шуршанию чего-л. Мыштыр-мыштыр килеп йөрөу.
МЫШТЫР-ҺАШТЫР (Р: медленно; И.: slowly; T: yavaş yavaş) р.
Ҡабаланмай ғына, яйлап ҡына. □ Медленно, неторопливо, долго. И Ул [Тимер] ашыҡмай ғына мыштыр-һаштыр кейенә башланы. Б. Бикбай.
МЫШЫ I (Р: лось; И.: elk; T.: Avrupa muşu) и. зоол.
1. Боландар ғаиләһенә ҡараған оҙон аяҡлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло, яҫы тарбаҡ мөгөҙлө ҡыр хайуаны. □ Лось. / Лосиный; лосёвый (лат. A/ces alces). Мышы балаһы. Ama мышы. Инә мышы. Мышы мөгөҙө. ■ Мышылар тал, уҫаҡ араһында йөрөй, ағастың йәш ботаҡтарын ашай. Бына урмандан ҙур башлы, оҙон аяҡлы мышы балаһы килеп сыҡты. Я. Хамматов. Имеш, ҡояш, кук көмбәҙендә-ге көндәлек сәфәренең осона сығып, байыуға ҡарай боролғанда, Ирәндектең иркен, йәмле уҙәге буйлап тарбаҡ мөгөҙлө ғәййәр бер мышы Оло Ҡыҙылға һыулауға төшә икән. «Ватандаш», № 5, 2007.
2. диал. Айыры тояҡлы, тармаҡ-тармаҡ мөгөҙлө, көйөшлө эре хайуан; болан. □ Олень. Мышы балаһы.
МЫШЫ II (Р: название родовых подразделений башкир; И.: Bashkir clan names; T.: Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Юрматы, үҫәргән, ҡатай ҡәбиләләренә ҡараған башҡорт аймаҡтарының исеме. □ Название родовых подразделений башкир племён юрматы, усерган, катай. Мышы ере. Мышылар ауылы. Мышылар тарихы. Белорет районының Мышы ауылында ҡатайҙарҙың мышы араһы йәшәй.
МЫШЫЙ (Р: неразговорчивый; И.: taciturn; T.: az konuşan) с. диал. ҡар. өндәшмәҫ.
Һөйләшеп бармаған. □ Неразговорчивый, малоразговорчивый.
МЫШЫЛДАУ (мышылда-) ҡ. ҡар. мышнау 1. ■ Ҡарауылдарҙың казарманың оҙон коридоры буйлап арлы-бирле йөрөуҙәре менән ҡайһы бер һалдаттарҙың мышылдап йоҡоға китеуҙәре генә тынлыҡты боҙа ине. М. Ғафури. Шул саҡ ағас ботағы һынған тауыш, кешегә оҡшатып мышылдау ишетелде. Н. Мусин.
443