Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VI. Страница 446
Поиск по словарям
МӘҒАШАҠА
Шуның менән бергә. □ Вместе с тем.
■ Бер остан ул куҙҙе сығарыр, мәға һәҙа уҙе ҡазыйға барыр. Һ. Салихов.
МӘҒАШАҠА [ғәр. (р_: взаимная любовь; И.: mutual love; T.: karşılıklı aşk) и. иҫк.
Ҡара-ҡаршы мөхәббәт. □ Взаимная любовь. Мәғашаҡанан ҡасыу. Мәғашаҡа тураһындағы шиғыр. ■ Бер итәгенән тотоп алмаҡ өсөн мәғашаҡаныц йөрөнө артынан уныц, эҙләне куп, тота алманы. Я. Юмаев.
МӘҒБҮД [ғәр. (Р.: предмет поклонения; И.: object of reveration; T.: mabud) и. иҫк.
Табына торған изге нәмә; Алла. □ Предмет поклонения; божество, идол. Мәғбуд таштар. ■ Куцелдец мәғбуде юҡ баш эйергә. Б. Мирзанов. [Мәликә:] Эй, дуҫым, минең хәлемде, минең туҙемде мәғбуд кур-һәң, мин һинең өсөн йәнем фида, һөйләйем. Эпостан.
МӘҒБҮДХАНА [ғәр. + фарс.
(Р.: молитвенный дом; И.: church-house; T: mabudhane) и. иҫк. ҡар. мәсет.
Ғибәҙәт йорто. □ Молитвенный дом; мечеть. Мәғбудхана төҙөу. Мәғбудхана-ға барыу. Мәғбудханала намаҙ ҡылыу.
■ Мәғбудханабыҙ — Аллаһыҙ, сикһеҙ, алда йылтырай, етербеҙ шикһеҙ. Д. Юлтый.
МӘҒБҮДӘ [ғәр. (Р: возлюбленная; И.: sweetheart; T: mabude) и. иҫк.
һөйгән ҡатын-ҡыҙ. □ Возлюбленная, һылыу мәғбудә. Йәш мәғбудә.
МӘҒБҮН [ғәр. ûjA-] (Р: обманутый; И.: deceived one; Т: magbun) с. иҫк.
Кешенән алданған, ялғанға ышанған.
□ Обманутый. Мәғбун ҡатын. Мәғбун ир. Йәш килен баҙарҙан ҡайтҡас ҡына мәғбун булғанын белеп ҡалды.
МӘҒБӘД [ғәр. (Р: молельня; И.: chapel; T: ibadethane) и. иҫк.
Ғибәҙәт ҡылыу урыны; ғибәҙәтхана.
□ Молельня, молитвенный дом. Мәғбәдкә инеу. Мәғбәд төҙөу. Мәғбәд ҡылыу. ■ Изге мәғбәдтәре алдындағы уттар берәм-берәм һунделәр. М. Ғафури.
МӘҒДҮД [ғәр. (Р: считанный; И.: numbered; T: madud) с. иҫк.
Һанаулы булған, иҫәпләнгән, хисаплы. □ Считанный. Мәғдуд минуттар. Мәғ-дуд көндәр. ■ Һәр хужалыҡтан уҙе мәғруф тиеп мәғдуд хужа. Ш. Бабич.
МӘҒДӘМ [ғәр. (Р.: раньше; И.: formerly; T: evvel) р. иҫк.
Хәҙерге мәлдән күп алда; әүәле. □ Раньше, прежде чего-л. Аҙна мәғдәм. Бынан куп йылдар мәғдәм. Ҡайтмаҫ мәғдәм. Мәғдәм эшләу. Мәғдәм телмәр тотто. Мәғдәм һөйләнгән. ■ Эште тикшереуҙән мәғдәм тамаҡ туйҙырып алырға кәрәк була. М. Ғафури.
МӘҒДӘН [ғәр. (Р: руда; И.: ore; Т: maden) и.
1. Ер аҫты байлығы, ҡаҙылма байлыҡ.
□ Руда; минерал, ископаемое. Урал мәғдәне. Мәғдән эҙләу. Табылған мәғдән. ■ Бөтә мәғдәндәргә мая — кугәреп ятҡан Уралым бар. Ҡ. Аралбай. Исмәғил Тасимов бөтөн Уралға, Рәсәйгә атаҡлы мәғдән белгесе һәм сәнәғәтсеһе булып таныла. Р. Шәкүр. Республика территорияһында 200 нефть һәм газ конденсаты ятҡылығы, 10 һоро кумер, 15 баҡыр колчеданы мәғдәне, 20-нән артыҡ тимер рудаһы, 50-нән артыҡ сәсмә һәм руда алтыны ятҡылығы иҫәпкә алынған. Интернет селтәренән. [Ғәйнәләрҙең] ере иркенерәк-тәре урман, һунар, солоҡ кәсебен дауам итһә, аҙ ерлеләре дегет ҡайнатыу, кумер ур-тәу, ташыу, мәғдән эҙләу йә ваҡ кустарсылыҡ һәнәрҙәренә кусеп киткән. Ғ. Хөсәйенов.
2. ҡар. металл. Мәғдән ҡайнатыу. Еңел иреусән мәғдән. ■ Ирәндекәй тауында бик ҙур завод бар, унда мәғдән ҡайнаталар.
С. Кулибай.
3. Ҡаҙылма байлыҡ алына торған урын.
□ Рудник, шахта. Мәғдән ерҙәре. ■ Тирә-яҡта тау-таш, әҙәм утмәҫлек ҡарурман, ә мәғдән шахталарының әйләнешендә йыуан-йыуан бурәнәләрҙе текләп ултыртҡан бейек ҡармыш. Ә. Хәкимов.
МӘҒДӘНИ [ғәр. (Р: минеральный; И.: mineral; T.: madeni) с.
Ҡаҙылма байлыҡҡа мөнәсәбәтле. □ Минеральный, рудный. Мәғдәни байлыҡтар. Мәғдәни металдар. Мәғдәни металдар бик ҡиммәт тора.
446
Шуның менән бергә. □ Вместе с тем.
■ Бер остан ул куҙҙе сығарыр, мәға һәҙа уҙе ҡазыйға барыр. Һ. Салихов.
МӘҒАШАҠА [ғәр. (р_: взаимная любовь; И.: mutual love; T.: karşılıklı aşk) и. иҫк.
Ҡара-ҡаршы мөхәббәт. □ Взаимная любовь. Мәғашаҡанан ҡасыу. Мәғашаҡа тураһындағы шиғыр. ■ Бер итәгенән тотоп алмаҡ өсөн мәғашаҡаныц йөрөнө артынан уныц, эҙләне куп, тота алманы. Я. Юмаев.
МӘҒБҮД [ғәр. (Р.: предмет поклонения; И.: object of reveration; T.: mabud) и. иҫк.
Табына торған изге нәмә; Алла. □ Предмет поклонения; божество, идол. Мәғбуд таштар. ■ Куцелдец мәғбуде юҡ баш эйергә. Б. Мирзанов. [Мәликә:] Эй, дуҫым, минең хәлемде, минең туҙемде мәғбуд кур-һәң, мин һинең өсөн йәнем фида, һөйләйем. Эпостан.
МӘҒБҮДХАНА [ғәр. + фарс.
(Р.: молитвенный дом; И.: church-house; T: mabudhane) и. иҫк. ҡар. мәсет.
Ғибәҙәт йорто. □ Молитвенный дом; мечеть. Мәғбудхана төҙөу. Мәғбудхана-ға барыу. Мәғбудханала намаҙ ҡылыу.
■ Мәғбудханабыҙ — Аллаһыҙ, сикһеҙ, алда йылтырай, етербеҙ шикһеҙ. Д. Юлтый.
МӘҒБҮДӘ [ғәр. (Р: возлюбленная; И.: sweetheart; T: mabude) и. иҫк.
һөйгән ҡатын-ҡыҙ. □ Возлюбленная, һылыу мәғбудә. Йәш мәғбудә.
МӘҒБҮН [ғәр. ûjA-] (Р: обманутый; И.: deceived one; Т: magbun) с. иҫк.
Кешенән алданған, ялғанға ышанған.
□ Обманутый. Мәғбун ҡатын. Мәғбун ир. Йәш килен баҙарҙан ҡайтҡас ҡына мәғбун булғанын белеп ҡалды.
МӘҒБӘД [ғәр. (Р: молельня; И.: chapel; T: ibadethane) и. иҫк.
Ғибәҙәт ҡылыу урыны; ғибәҙәтхана.
□ Молельня, молитвенный дом. Мәғбәдкә инеу. Мәғбәд төҙөу. Мәғбәд ҡылыу. ■ Изге мәғбәдтәре алдындағы уттар берәм-берәм һунделәр. М. Ғафури.
МӘҒДҮД [ғәр. (Р: считанный; И.: numbered; T: madud) с. иҫк.
Һанаулы булған, иҫәпләнгән, хисаплы. □ Считанный. Мәғдуд минуттар. Мәғ-дуд көндәр. ■ Һәр хужалыҡтан уҙе мәғруф тиеп мәғдуд хужа. Ш. Бабич.
МӘҒДӘМ [ғәр. (Р.: раньше; И.: formerly; T: evvel) р. иҫк.
Хәҙерге мәлдән күп алда; әүәле. □ Раньше, прежде чего-л. Аҙна мәғдәм. Бынан куп йылдар мәғдәм. Ҡайтмаҫ мәғдәм. Мәғдәм эшләу. Мәғдәм телмәр тотто. Мәғдәм һөйләнгән. ■ Эште тикшереуҙән мәғдәм тамаҡ туйҙырып алырға кәрәк була. М. Ғафури.
МӘҒДӘН [ғәр. (Р: руда; И.: ore; Т: maden) и.
1. Ер аҫты байлығы, ҡаҙылма байлыҡ.
□ Руда; минерал, ископаемое. Урал мәғдәне. Мәғдән эҙләу. Табылған мәғдән. ■ Бөтә мәғдәндәргә мая — кугәреп ятҡан Уралым бар. Ҡ. Аралбай. Исмәғил Тасимов бөтөн Уралға, Рәсәйгә атаҡлы мәғдән белгесе һәм сәнәғәтсеһе булып таныла. Р. Шәкүр. Республика территорияһында 200 нефть һәм газ конденсаты ятҡылығы, 10 һоро кумер, 15 баҡыр колчеданы мәғдәне, 20-нән артыҡ тимер рудаһы, 50-нән артыҡ сәсмә һәм руда алтыны ятҡылығы иҫәпкә алынған. Интернет селтәренән. [Ғәйнәләрҙең] ере иркенерәк-тәре урман, һунар, солоҡ кәсебен дауам итһә, аҙ ерлеләре дегет ҡайнатыу, кумер ур-тәу, ташыу, мәғдән эҙләу йә ваҡ кустарсылыҡ һәнәрҙәренә кусеп киткән. Ғ. Хөсәйенов.
2. ҡар. металл. Мәғдән ҡайнатыу. Еңел иреусән мәғдән. ■ Ирәндекәй тауында бик ҙур завод бар, унда мәғдән ҡайнаталар.
С. Кулибай.
3. Ҡаҙылма байлыҡ алына торған урын.
□ Рудник, шахта. Мәғдән ерҙәре. ■ Тирә-яҡта тау-таш, әҙәм утмәҫлек ҡарурман, ә мәғдән шахталарының әйләнешендә йыуан-йыуан бурәнәләрҙе текләп ултыртҡан бейек ҡармыш. Ә. Хәкимов.
МӘҒДӘНИ [ғәр. (Р: минеральный; И.: mineral; T.: madeni) с.
Ҡаҙылма байлыҡҡа мөнәсәбәтле. □ Минеральный, рудный. Мәғдәни байлыҡтар. Мәғдәни металдар. Мәғдәни металдар бик ҡиммәт тора.
446