Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VI. Страница 485
Поиск по словарям
МӘРХӘМӘТ
лепный, роскошный. Мәруд таш. Мәруд һауыт-һаба. ■ Дошмандың бәлә ауҙаған ҡайғыһы менән кителгән булат ҡылыс, мәруд һаптар. М. Өмөтбаев.
МӘРҮӘР I [фарс. Au'jj-] и.
1. диал. ҡар. мәрүәт. Мэруәр ташы.
2. диал. ҡар. мәрмәр. Мәруәр иҙән.
МӘРҮӘР II [фарс. AjJjj*] (Р.: бузина; И.: elderflower; T.: mürver) и. бот.
Айыу баланы һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған йыуан кәүшәк үҙәкле, ваҡ ҡына ҡу-шар-ҡушар ҡыҙыл емешле туғай ҡыуағы; осҡат. □ Бузина. / Бузиновый (лат. Sam-bucus nigra). Мәруәр ҡыуағы. Мәруәр емеше. ■ Дауалау өсөн мәруәр ағасының сәскәһе, емеше һәм ҡайыры ҡулланыла. В. Ғүмәров.
МӘРҮӘТ I [фарс. Aîj'jj*] (Р: жемчуг; И.: pearl; T.: mervarit) и. иҫк.
1. Диңгеҙ ҡабырсағының эсендә була торған аҡ, һарғылт, алһыу төҫтәге йоп-йомро аҫыл таш; ынйы. □ Жемчуг. / Жемчужный. ■ Мәруәт тешкәйҙәрен ялтыратып ҡыҫып алды көмөш ҡумыҙҙы. X. Ғәбитов.
2. Ҡайһы бер ҡабырсаҡтарҙың ялтырауыҡлы эске яҡ ҡатламы. □ Перламутр. / Перламутровый. Мәруәт төрлө биҙәу әй-берҙәре, һиҙәп яһау өсөн ҡулланыла.
МӘРҮӘТ II (Р: кошачьи лапки; И.: kind of perennial grass; T: altın otu) и. бот. диал.
Түңәрәк япраҡлы, һиҙәп орлоҡло күп йыллыҡ һары сәскәле үлән (тапанды ерҙә уҫә). □ Кошачьи лапки (лат. Antennaria dioica). Мәруәт япрағы. Мәруәт уләне баҫып алыу.
МӘРХҮМ [ғәр. (Р: покойник; И.: the deceased; T: merhum) и.
Үлгән ир кеше (ғәҙәттә, уны телгә алғанда әйтелә). □ Покойник, умерший, усопший. / Покойный. Мәрхумдең туғандары. Мәрхумдең кәуҙәһе. ■ Йомошон йомошлағас, Әкрәм мәрхум дуҫының ғаиләһенә хәл белергә туҡталды. Ә. Хәкимов. Бит мәрхумдәр өсөн тугел, тормош тере кеше өсөн ҡорола. Р. Сафин.
МӘРХҮМ БУЛЫУ (мәрхүм бул-) (Р: умереть; И.: decease; T: merhum olmak) ҡ.
Вафат булыу, үлеү. □ Умереть. ■ [Сафа мулла — Әхмәҙигә:] Һин өйҙә юҡ саҡта, ғә
зиз атағыҙ, бахыр, мәрхум булып ҡуйҙы. Ж. Кейекбаев. [Хашим:] Ошо шишмәнең башындараҡ Хашимдарҙың сабынлығы ине. Атаһы мәрхум булды инде, хәҙер кем саба икән? Т. Ғарипова. [Ҡатын — Ҡаҙнабаевка:] Мин бынан алты йыл элек мәрхум булған Әхтәм Байғусҡаровтың ҡатыны булам. Д. Бүләков.
МӘРХҮМ КҮЛДӘГЕ (Р: платье, рубашка, которая была на покойном; И.: deceased person’s clothes; T: ölünün giysileri) u. pum.
Кеше үлгән саҡта өҫтөндә булған күлдәк. □ Платье, рубашка, которая была на покойном. И Мәрхумдең кулдәген яндырырға ярамай. Өс ҡат йыуып кумергә кәрәк, кеше йөрөмәгән ергә. Йола фольклорынан.
МӘРХҮМ ХӘЙЕРЕ (Р: подаяние за упокой; И.: alms for the dead; T: hayır) и. pum.
Мәрхүм рухына бирелгән саҙаҡа. □ Подаяние за упокой. ■ Мәрхум төшкә керһә, йомрө икмәк бирәләр мәрхум хәйере тип. Йола фольклорынан.
МӘРХҮМӘ [ғәр. (Р; покойная; И.: (the) late; T: merhume) и.
Үлгән ҡатын-ҡыҙ (ғәҙәттә, уны телгә алғанда әйтелә). □ Покойная, умершая, усопшая. ■ [Гөлбаныу] әсәһенә таяныр ине — мәрхумә иртә китте донъянан. Т. Ғарипова. [Зәки:] Ҡамасаулайҙар бит бына, ҡорт саҡҡыры!.. Әсәйем Өммөлхаят мәрхумә асыуы килгәндә, ҡорт саҡҡыры, тип әйтә торғайны. Н. Асанбаев.
МӘРХӘБӘ [ғәр. (Р: добро пожаловать!; И.: welcome; T: merhaba!) ымл. иҫк.
Ҡемдеңдер килеүен, нимәнеңдер булыуын хуплағанды белдерә. □ Добро пожаловать, пожалуйте, милости просим. И [Оҫта — Ҡыуандыҡҡа:] Мәрхәбә, балам! Тағы ла йөҙ тапҡыр мәрхәбә. Ә. Хәкимов. Донъя ахирәт булһын, тимәк, йөҙөбөҙ аҡ, һәр кеше: «Мәрхәбә!» — тип ҡабул итер. М. Ғафури.
МӘРХӘМӘТ [ғәр. (Р: милость; И.: mercy; T: merhamet) и.
Яҡшылыҡ, рәхимлек; шәфҡәт. □ Милость, милосердие; сострадание, жалость; пощада. Мәрхәмәт курсу. Мәрхәмәт кө-төу. Мәрхәмәт һорау. Мәрхәмәт өмөт итеу. ■ Бер көн Ҡотлояр байҙың ниндәй
485
лепный, роскошный. Мәруд таш. Мәруд һауыт-һаба. ■ Дошмандың бәлә ауҙаған ҡайғыһы менән кителгән булат ҡылыс, мәруд һаптар. М. Өмөтбаев.
МӘРҮӘР I [фарс. Au'jj-] и.
1. диал. ҡар. мәрүәт. Мэруәр ташы.
2. диал. ҡар. мәрмәр. Мәруәр иҙән.
МӘРҮӘР II [фарс. AjJjj*] (Р.: бузина; И.: elderflower; T.: mürver) и. бот.
Айыу баланы һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған йыуан кәүшәк үҙәкле, ваҡ ҡына ҡу-шар-ҡушар ҡыҙыл емешле туғай ҡыуағы; осҡат. □ Бузина. / Бузиновый (лат. Sam-bucus nigra). Мәруәр ҡыуағы. Мәруәр емеше. ■ Дауалау өсөн мәруәр ағасының сәскәһе, емеше һәм ҡайыры ҡулланыла. В. Ғүмәров.
МӘРҮӘТ I [фарс. Aîj'jj*] (Р: жемчуг; И.: pearl; T.: mervarit) и. иҫк.
1. Диңгеҙ ҡабырсағының эсендә була торған аҡ, һарғылт, алһыу төҫтәге йоп-йомро аҫыл таш; ынйы. □ Жемчуг. / Жемчужный. ■ Мәруәт тешкәйҙәрен ялтыратып ҡыҫып алды көмөш ҡумыҙҙы. X. Ғәбитов.
2. Ҡайһы бер ҡабырсаҡтарҙың ялтырауыҡлы эске яҡ ҡатламы. □ Перламутр. / Перламутровый. Мәруәт төрлө биҙәу әй-берҙәре, һиҙәп яһау өсөн ҡулланыла.
МӘРҮӘТ II (Р: кошачьи лапки; И.: kind of perennial grass; T: altın otu) и. бот. диал.
Түңәрәк япраҡлы, һиҙәп орлоҡло күп йыллыҡ һары сәскәле үлән (тапанды ерҙә уҫә). □ Кошачьи лапки (лат. Antennaria dioica). Мәруәт япрағы. Мәруәт уләне баҫып алыу.
МӘРХҮМ [ғәр. (Р: покойник; И.: the deceased; T: merhum) и.
Үлгән ир кеше (ғәҙәттә, уны телгә алғанда әйтелә). □ Покойник, умерший, усопший. / Покойный. Мәрхумдең туғандары. Мәрхумдең кәуҙәһе. ■ Йомошон йомошлағас, Әкрәм мәрхум дуҫының ғаиләһенә хәл белергә туҡталды. Ә. Хәкимов. Бит мәрхумдәр өсөн тугел, тормош тере кеше өсөн ҡорола. Р. Сафин.
МӘРХҮМ БУЛЫУ (мәрхүм бул-) (Р: умереть; И.: decease; T: merhum olmak) ҡ.
Вафат булыу, үлеү. □ Умереть. ■ [Сафа мулла — Әхмәҙигә:] Һин өйҙә юҡ саҡта, ғә
зиз атағыҙ, бахыр, мәрхум булып ҡуйҙы. Ж. Кейекбаев. [Хашим:] Ошо шишмәнең башындараҡ Хашимдарҙың сабынлығы ине. Атаһы мәрхум булды инде, хәҙер кем саба икән? Т. Ғарипова. [Ҡатын — Ҡаҙнабаевка:] Мин бынан алты йыл элек мәрхум булған Әхтәм Байғусҡаровтың ҡатыны булам. Д. Бүләков.
МӘРХҮМ КҮЛДӘГЕ (Р: платье, рубашка, которая была на покойном; И.: deceased person’s clothes; T: ölünün giysileri) u. pum.
Кеше үлгән саҡта өҫтөндә булған күлдәк. □ Платье, рубашка, которая была на покойном. И Мәрхумдең кулдәген яндырырға ярамай. Өс ҡат йыуып кумергә кәрәк, кеше йөрөмәгән ергә. Йола фольклорынан.
МӘРХҮМ ХӘЙЕРЕ (Р: подаяние за упокой; И.: alms for the dead; T: hayır) и. pum.
Мәрхүм рухына бирелгән саҙаҡа. □ Подаяние за упокой. ■ Мәрхум төшкә керһә, йомрө икмәк бирәләр мәрхум хәйере тип. Йола фольклорынан.
МӘРХҮМӘ [ғәр. (Р; покойная; И.: (the) late; T: merhume) и.
Үлгән ҡатын-ҡыҙ (ғәҙәттә, уны телгә алғанда әйтелә). □ Покойная, умершая, усопшая. ■ [Гөлбаныу] әсәһенә таяныр ине — мәрхумә иртә китте донъянан. Т. Ғарипова. [Зәки:] Ҡамасаулайҙар бит бына, ҡорт саҡҡыры!.. Әсәйем Өммөлхаят мәрхумә асыуы килгәндә, ҡорт саҡҡыры, тип әйтә торғайны. Н. Асанбаев.
МӘРХӘБӘ [ғәр. (Р: добро пожаловать!; И.: welcome; T: merhaba!) ымл. иҫк.
Ҡемдеңдер килеүен, нимәнеңдер булыуын хуплағанды белдерә. □ Добро пожаловать, пожалуйте, милости просим. И [Оҫта — Ҡыуандыҡҡа:] Мәрхәбә, балам! Тағы ла йөҙ тапҡыр мәрхәбә. Ә. Хәкимов. Донъя ахирәт булһын, тимәк, йөҙөбөҙ аҡ, һәр кеше: «Мәрхәбә!» — тип ҡабул итер. М. Ғафури.
МӘРХӘМӘТ [ғәр. (Р: милость; И.: mercy; T: merhamet) и.
Яҡшылыҡ, рәхимлек; шәфҡәт. □ Милость, милосердие; сострадание, жалость; пощада. Мәрхәмәт курсу. Мәрхәмәт кө-төу. Мәрхәмәт һорау. Мәрхәмәт өмөт итеу. ■ Бер көн Ҡотлояр байҙың ниндәй
485