Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VI. Страница 489
Поиск по словарям
мәскәй
Бөрйән ҡәбиләһенә ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-бурзян-цев. Мәсекәй башҡорттары. Мәсекәй тарихы. Мәсекәйҙәр йәшәгән төбәк. Мәсекәйҙәр араһы.
МӘСЕЛЕЙ (Р.: щучка; И.: jack; T.: küçük turnabalığı) и. зоол. диал.
Ваҡ сурағай; зыйтым. □ Щучка, маленькая щука. Ала мәселей. Ҡара мәселей.
МӘСЕМ с. диал. ҡар. мәскәй I, 1. Мәсем менән ҡурҡытыу.
МӘСЕН и. иҫк. ҡар. мәүсим. ■ Яҙғы ла ғына килгән ас кәкук саҡыра ла мәсен менән мәулен башында. Халыҡ йырынан.
МӘСЕТ [ғәр. (Р.: мечеть; И.: mosque; T.: cami, mescit) и. дини.
Мосолмандарҙың йыйылып намаҙ уҡый торған махсус йорто. □ Мечеть. Манаралы мәсет. Ауыл мәсете. Мәсет асыу. Мәсеткә йөрөу. ■ Тубәнән ҡәлғәнең аҡһыл һорғолт таш диуарҙары, Дондың ҡәлғәгә һуғылып аҡҡан текә яры, диуар артындағы ой ту-бәләре, мәсет манаралары ус төбөндәгеләй куренеп ята. Ғ. Хөсәйенов. [Мулла:] Хоҙай йорттарының ҡайҙа һалыныу ы ер яратылғанға тиклем ук билдәләп ҡуйылған. Мин курә алмам, һеҙ, моғайын, курерһегеҙ: уҙегеҙ булмаһа, уландарығыҙ шуларҙы кире мәсеткә әйләндереп йөрөйәсәк. Т. Ғарипо-ва. Ҡотлоғужа байҙың өйөнән алыҫ тугел мәсет манараһы, осондағы ай ҡыйпылсығын ургә сөйөп, тынып ҡалған. Н. Мусин.
МӘСЕТ ИШЕГЕ (Р: дверь мечети; И.: door mosque; T.: cami kapısı) и. йола.
Бала табыусы ҡатын оҙаҡ ауырыһа, баланың донъяға килеү юлдарын асыу маҡсатында ҡулланылған предмет. □ Дверь мечети (в родинном обряде символизирует открытие родовых путей). ■ Бала оҙаҡ тыумаһа, мәсет ишеген алғандар. Йола фольклорынан.
МӘСЕТ МАНАРАҺЫ и. дини. ҡар. манара. Мәсет манараһы куренеу. Мәсет манараһына кутәрелеу.
МӘСЕТ ЭЙӘҺЕ (Р: дух мечети; И.: spirit of a mosque; T.: Cami iyesi) и. миф.
Мәсет бинаһында йәшәүсе мифик зат, мәсет хужаһы. □ Дух мечети. Мәсет эйәһен ризалатыу.
МӘСИН и. диал. ҡар. маймыл. • Ҡарға ҡарсығаның аҙғаны, мәсин — кешенең аҙғаны. Әйтем.
МӘСИН ЙЫЛЫ и. диал. ҡар. Маймыл йылы. Мәсин йылында тыуған.
МӘСИХ [ғәр. (Р.: часть ритуала омовения; И.: part of the ablution ritual; T.: mesh) u. pum. дини.
Дини ҡағиҙә буйынса, тәһәрәт алғанда еүеш ҡул менән баш, ҡолаҡ, муйынды, намаҙ алдынан өс бармаҡ менән ситек йөҙөн һыйпап ирешелгән «таҙалыҡ». □ Часть ритуала омовения, совершаемого перед чтением намаза. Ситеккә мәсих тартыу. Мәсихте боҙоу. ■ Ситек сисеп һыйпаһаң, мәсих боҙола инде, яңынан аяҡ йыуып кейергә кәрәк. һ. Дәүләтшина.
МӘСИХ ҠЫЛДЫРЫУ (мәсих ҡылдыр-) (Р: обмывание покойника; И.: ablution of the dead; T: meshetmek) ҡ.рит. дини.
Мәйеттең башын, йөҙөн, ҡолағын, танауын йыуыу йолаһы. □ Обмывание покойника. Мәсих ҡылдырыу йолаһын утәу.
МӘСКҮН [ғәр. (Р: населённый; И.: inhabited; T.: meskun) с. иҫк.
Кеше йәшәгән; кешеһе булған. □ Населённый, обитаемый. Мәскун ер. Мәскун урын. ■ Йәғни ҡала вә ҡәлғәләре бар, мәғ-мур вә мәскун, йәғни кусмәле тугел ине. М. Өмөтбаев. [Хәҙрәт:] һеҙ, мулла Вәхит, рөбөгө мәскундең куп ерҙәрен ку-реп ҡайттығыҙ. Йөрөгән ерҙәрегеҙҙә көн-курештәр нисек? М. Ғафури.
МӘСКӘЙ I (Р: Баба-яга; И.: Baba-Yaga; T.: cadı) и. миф. ҡар. Мәскәй әбей.
1. Ышаныуҙар буйынса, төрлө һүрәткә инә алған сихырсы ҡатын-ҡыҙ заты. □ Баба-яга. ■ Һором яғылғандай ҡусҡыл, быжыр йөҙлө, ҡарсыға танаулы курәҙә, әкиәттәге мәскәй кеуек, ҡот осорорлоҡ йәмһеҙ ине. Ә. Хәкимов. Мәскәйҙең осҡон бөркөп осоп барыуын курһәң, иҙеуҙе ысҡындырып уҡынырға кәрәк. Башҡорт мифологияһынан.
489
Бөрйән ҡәбиләһенә ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-бурзян-цев. Мәсекәй башҡорттары. Мәсекәй тарихы. Мәсекәйҙәр йәшәгән төбәк. Мәсекәйҙәр араһы.
МӘСЕЛЕЙ (Р.: щучка; И.: jack; T.: küçük turnabalığı) и. зоол. диал.
Ваҡ сурағай; зыйтым. □ Щучка, маленькая щука. Ала мәселей. Ҡара мәселей.
МӘСЕМ с. диал. ҡар. мәскәй I, 1. Мәсем менән ҡурҡытыу.
МӘСЕН и. иҫк. ҡар. мәүсим. ■ Яҙғы ла ғына килгән ас кәкук саҡыра ла мәсен менән мәулен башында. Халыҡ йырынан.
МӘСЕТ [ғәр. (Р.: мечеть; И.: mosque; T.: cami, mescit) и. дини.
Мосолмандарҙың йыйылып намаҙ уҡый торған махсус йорто. □ Мечеть. Манаралы мәсет. Ауыл мәсете. Мәсет асыу. Мәсеткә йөрөу. ■ Тубәнән ҡәлғәнең аҡһыл һорғолт таш диуарҙары, Дондың ҡәлғәгә һуғылып аҡҡан текә яры, диуар артындағы ой ту-бәләре, мәсет манаралары ус төбөндәгеләй куренеп ята. Ғ. Хөсәйенов. [Мулла:] Хоҙай йорттарының ҡайҙа һалыныу ы ер яратылғанға тиклем ук билдәләп ҡуйылған. Мин курә алмам, һеҙ, моғайын, курерһегеҙ: уҙегеҙ булмаһа, уландарығыҙ шуларҙы кире мәсеткә әйләндереп йөрөйәсәк. Т. Ғарипо-ва. Ҡотлоғужа байҙың өйөнән алыҫ тугел мәсет манараһы, осондағы ай ҡыйпылсығын ургә сөйөп, тынып ҡалған. Н. Мусин.
МӘСЕТ ИШЕГЕ (Р: дверь мечети; И.: door mosque; T.: cami kapısı) и. йола.
Бала табыусы ҡатын оҙаҡ ауырыһа, баланың донъяға килеү юлдарын асыу маҡсатында ҡулланылған предмет. □ Дверь мечети (в родинном обряде символизирует открытие родовых путей). ■ Бала оҙаҡ тыумаһа, мәсет ишеген алғандар. Йола фольклорынан.
МӘСЕТ МАНАРАҺЫ и. дини. ҡар. манара. Мәсет манараһы куренеу. Мәсет манараһына кутәрелеу.
МӘСЕТ ЭЙӘҺЕ (Р: дух мечети; И.: spirit of a mosque; T.: Cami iyesi) и. миф.
Мәсет бинаһында йәшәүсе мифик зат, мәсет хужаһы. □ Дух мечети. Мәсет эйәһен ризалатыу.
МӘСИН и. диал. ҡар. маймыл. • Ҡарға ҡарсығаның аҙғаны, мәсин — кешенең аҙғаны. Әйтем.
МӘСИН ЙЫЛЫ и. диал. ҡар. Маймыл йылы. Мәсин йылында тыуған.
МӘСИХ [ғәр. (Р.: часть ритуала омовения; И.: part of the ablution ritual; T.: mesh) u. pum. дини.
Дини ҡағиҙә буйынса, тәһәрәт алғанда еүеш ҡул менән баш, ҡолаҡ, муйынды, намаҙ алдынан өс бармаҡ менән ситек йөҙөн һыйпап ирешелгән «таҙалыҡ». □ Часть ритуала омовения, совершаемого перед чтением намаза. Ситеккә мәсих тартыу. Мәсихте боҙоу. ■ Ситек сисеп һыйпаһаң, мәсих боҙола инде, яңынан аяҡ йыуып кейергә кәрәк. һ. Дәүләтшина.
МӘСИХ ҠЫЛДЫРЫУ (мәсих ҡылдыр-) (Р: обмывание покойника; И.: ablution of the dead; T: meshetmek) ҡ.рит. дини.
Мәйеттең башын, йөҙөн, ҡолағын, танауын йыуыу йолаһы. □ Обмывание покойника. Мәсих ҡылдырыу йолаһын утәу.
МӘСКҮН [ғәр. (Р: населённый; И.: inhabited; T.: meskun) с. иҫк.
Кеше йәшәгән; кешеһе булған. □ Населённый, обитаемый. Мәскун ер. Мәскун урын. ■ Йәғни ҡала вә ҡәлғәләре бар, мәғ-мур вә мәскун, йәғни кусмәле тугел ине. М. Өмөтбаев. [Хәҙрәт:] һеҙ, мулла Вәхит, рөбөгө мәскундең куп ерҙәрен ку-реп ҡайттығыҙ. Йөрөгән ерҙәрегеҙҙә көн-курештәр нисек? М. Ғафури.
МӘСКӘЙ I (Р: Баба-яга; И.: Baba-Yaga; T.: cadı) и. миф. ҡар. Мәскәй әбей.
1. Ышаныуҙар буйынса, төрлө һүрәткә инә алған сихырсы ҡатын-ҡыҙ заты. □ Баба-яга. ■ Һором яғылғандай ҡусҡыл, быжыр йөҙлө, ҡарсыға танаулы курәҙә, әкиәттәге мәскәй кеуек, ҡот осорорлоҡ йәмһеҙ ине. Ә. Хәкимов. Мәскәйҙең осҡон бөркөп осоп барыуын курһәң, иҙеуҙе ысҡындырып уҡынырға кәрәк. Башҡорт мифологияһынан.
489