Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VI. Страница 493
Поиск по словарям
мәҫәл
срамить. Баланы мәсхәрәләу. ■ Шәкерттәре алдында мөғәллимде мәсхәрәләуе лә ниндәй оят! Я. Хамматов.
2. Көслөк менән енси мөнәсәбәткә мәжбүр итеү; мыҫҡыл итеү. □ Насиловать, изнасиловать. ■ Нурлы йөҙлө, зифа ҡыҙ-ҡырҡынды мәсхәрәләп киткән бай шакшы. С. Кулибай. Уның [Илғужаныц] Гөлшанын, берҙән-берен, алып китергә итәләр, мәсхәрәләргә! Бүләков.
МӘСЬҮЛ [ғәр. (Р.: ответственный; И.: liable; T.: mesul) с. иҫк.
1. Ниндәйҙер эш-хәл, уның һөҙөмтәһе өсөн яуап бирергә тейешле, яуаплы. □ Ответственный за что-л., за какое-л. дело. Мәсьул хеҙмәткәр. Мәсьул апай. Мәсьул эш.
2. Рәсми йәһәттән бурыслы; яуаплы.
□ Ответственный за что-л. как должностное лицо. И Ул ваҡытта мәсьул редактор булып Дауыт Юлтый һаналды. Т. Йәнәби.
МӘСЬҮЛИӘТ [ғәр. (Р: ответ-
ственность; И.: responsibility; accountably; T.: mesuliyet) и. иҫк.
Эш-хәл өсөн яуап биреү бурысы; яуаплылыҡ. □ Ответственность. Мәсьулиәт алыу. ■ Беҙ бөтә ҡорал һәм аттарҙы уҙе-беҙҙец мәсьулиәт аҫтына алдыҡ, һеҙгә ҡорал да, бер нәмә лә бирмәйбеҙ, теләһәгеҙ ни эшләгеҙ, — тинеләр. М. Ғафури. Беҙгә ҙур мәсьулиәт йөкләнгәнен тояһыцдыр инде, Бәҙер-ғол туған. Ғ. Хөсәйенов. [Сырым:] Әйҙә уйлаһындар [аҡһаҡалдар], аҙаҡ, хөкөмдәре яҡшыға сыҡһа ла, яман һөҙөмтә килтерһә лә, мәсьулиәт у ларға төшәсәк. Ә. Хәкимов.
МӘСЬҮЛИӘТЛЕ с. ҡар. мәсьүл. Мәсьу-лиәтле эш. Мәсьулиәтле урын. Мәсьулиәтле вазифа. ■ [Әбделмырҙа ахун:] Үтә мәсьу-лиәтле вазифа был, мосолмандар, йәғни, кем, депутат тигәне. Ғ. Хөсәйенов.
МӘСЬҮЛЛЕК (мәсьүллеге) и. ҡар. мәсьүлиәт. Мәсьуллек курһәтеу.
МӘСЬӘЛӘ [ғәр. (Р: вопрос; И.: issue question; T.: mesele) и.
1. Ҡарау, хәл итеүҙе талап иткән нәмә.
□ Вопрос, проблема; задача. Бәхәсле мәсьәлә. Ҡыркыу мәсьәлә. Тәрбиә мәсьәләләре. Мәсьәләне хәл итеу. ■ Мәжлес бер аҙ тын торғандан һуц, һуҙ башҡа мәсьәләләргә ку-
сеп, куцелле генә һөйләшеп ултырғандан һуц, һәр кем йоҡоға ятты. М. Ғафури. [Хашим:] Ошо шишмәнец башындараҡ Хашим-дарҙыц сабынлығы ине. Атаһы мәрхум булды инде, хәҙер кем саба икән? Хәйер, былар ваҡ мәсьәлә, иң мөһиме — ул тере, ул имен ҡайтып килә. Т. Ғарипова. Игеҙәктәр һәр мәсьәләне ике яҡлап ҡарап хәл итә, дәғуәселәрҙец һәр ҡайһыһын аңларға тырыша. «Аманат», № 9, 2010.
2. мат. Ниндәйҙер шарттағы билдәле һандар ярҙамында тейешле тәртип буйынса билдәһеҙ һанды табыуға ҡоролған математик һорау. □ Задача. Еңел мәсьәлә. Мәсьәлә сығарыу. Мәсьәләнең яуабы. Мәсьәләләр йыйынтығы.
МӘСӘҒҮТ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of Bashkir clan names; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Ҡыпсаҡ ҡәбиләһенә ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени кыпчак. Мәсәғут кешеһе. Мәсәғут башҡорттары. Мәсәғуттәр тарихы. Мәсәғүттәр йәшәгән төбәк. ■ «Беҙ уҙебеҙ — мәсәғут ырыуынан», — тине һаҡалтай, тыныслана төшөп. Ә. Хәкимов.
МӘСӘЙ (Р: жила; И.: tendon; Т.: tendon) и. диал. ҡар. һеңер.
Быуындарҙы тоташтырып торған һары төҫтәге лайлалы ныҡ туҡыма. □ Жила. Мә-сәйе өҙөлөу. Мәсәйе ҡатыу.
МӘҪКӘҮ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of Bashkir clan names; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Табын ҡәбиләһенә ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-табынцев. Мәҫкәу ырыуы. Мәҫкәу батыры. Мәҫкәуҙәр төйәге.
МӘҪӘЛ [ғәр. (Р: басня; И.: fable; Т: mesel) и. әҙ.
Ситләтеп әйтеп, өгөт-нәсихәт биреүгә ҡоролған, шиғыр рәүешендә яҙылған бәләкәй күләмле аллегорик әҫәр. □ Басня. / Басенный. Мәҫәл жанры. Мәҫәл яҙыу. Мәҫәл
493
срамить. Баланы мәсхәрәләу. ■ Шәкерттәре алдында мөғәллимде мәсхәрәләуе лә ниндәй оят! Я. Хамматов.
2. Көслөк менән енси мөнәсәбәткә мәжбүр итеү; мыҫҡыл итеү. □ Насиловать, изнасиловать. ■ Нурлы йөҙлө, зифа ҡыҙ-ҡырҡынды мәсхәрәләп киткән бай шакшы. С. Кулибай. Уның [Илғужаныц] Гөлшанын, берҙән-берен, алып китергә итәләр, мәсхәрәләргә! Бүләков.
МӘСЬҮЛ [ғәр. (Р.: ответственный; И.: liable; T.: mesul) с. иҫк.
1. Ниндәйҙер эш-хәл, уның һөҙөмтәһе өсөн яуап бирергә тейешле, яуаплы. □ Ответственный за что-л., за какое-л. дело. Мәсьул хеҙмәткәр. Мәсьул апай. Мәсьул эш.
2. Рәсми йәһәттән бурыслы; яуаплы.
□ Ответственный за что-л. как должностное лицо. И Ул ваҡытта мәсьул редактор булып Дауыт Юлтый һаналды. Т. Йәнәби.
МӘСЬҮЛИӘТ [ғәр. (Р: ответ-
ственность; И.: responsibility; accountably; T.: mesuliyet) и. иҫк.
Эш-хәл өсөн яуап биреү бурысы; яуаплылыҡ. □ Ответственность. Мәсьулиәт алыу. ■ Беҙ бөтә ҡорал һәм аттарҙы уҙе-беҙҙец мәсьулиәт аҫтына алдыҡ, һеҙгә ҡорал да, бер нәмә лә бирмәйбеҙ, теләһәгеҙ ни эшләгеҙ, — тинеләр. М. Ғафури. Беҙгә ҙур мәсьулиәт йөкләнгәнен тояһыцдыр инде, Бәҙер-ғол туған. Ғ. Хөсәйенов. [Сырым:] Әйҙә уйлаһындар [аҡһаҡалдар], аҙаҡ, хөкөмдәре яҡшыға сыҡһа ла, яман һөҙөмтә килтерһә лә, мәсьулиәт у ларға төшәсәк. Ә. Хәкимов.
МӘСЬҮЛИӘТЛЕ с. ҡар. мәсьүл. Мәсьу-лиәтле эш. Мәсьулиәтле урын. Мәсьулиәтле вазифа. ■ [Әбделмырҙа ахун:] Үтә мәсьу-лиәтле вазифа был, мосолмандар, йәғни, кем, депутат тигәне. Ғ. Хөсәйенов.
МӘСЬҮЛЛЕК (мәсьүллеге) и. ҡар. мәсьүлиәт. Мәсьуллек курһәтеу.
МӘСЬӘЛӘ [ғәр. (Р: вопрос; И.: issue question; T.: mesele) и.
1. Ҡарау, хәл итеүҙе талап иткән нәмә.
□ Вопрос, проблема; задача. Бәхәсле мәсьәлә. Ҡыркыу мәсьәлә. Тәрбиә мәсьәләләре. Мәсьәләне хәл итеу. ■ Мәжлес бер аҙ тын торғандан һуц, һуҙ башҡа мәсьәләләргә ку-
сеп, куцелле генә һөйләшеп ултырғандан һуц, һәр кем йоҡоға ятты. М. Ғафури. [Хашим:] Ошо шишмәнец башындараҡ Хашим-дарҙыц сабынлығы ине. Атаһы мәрхум булды инде, хәҙер кем саба икән? Хәйер, былар ваҡ мәсьәлә, иң мөһиме — ул тере, ул имен ҡайтып килә. Т. Ғарипова. Игеҙәктәр һәр мәсьәләне ике яҡлап ҡарап хәл итә, дәғуәселәрҙец һәр ҡайһыһын аңларға тырыша. «Аманат», № 9, 2010.
2. мат. Ниндәйҙер шарттағы билдәле һандар ярҙамында тейешле тәртип буйынса билдәһеҙ һанды табыуға ҡоролған математик һорау. □ Задача. Еңел мәсьәлә. Мәсьәлә сығарыу. Мәсьәләнең яуабы. Мәсьәләләр йыйынтығы.
МӘСӘҒҮТ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of Bashkir clan names; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Ҡыпсаҡ ҡәбиләһенә ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени кыпчак. Мәсәғут кешеһе. Мәсәғут башҡорттары. Мәсәғуттәр тарихы. Мәсәғүттәр йәшәгән төбәк. ■ «Беҙ уҙебеҙ — мәсәғут ырыуынан», — тине һаҡалтай, тыныслана төшөп. Ә. Хәкимов.
МӘСӘЙ (Р: жила; И.: tendon; Т.: tendon) и. диал. ҡар. һеңер.
Быуындарҙы тоташтырып торған һары төҫтәге лайлалы ныҡ туҡыма. □ Жила. Мә-сәйе өҙөлөу. Мәсәйе ҡатыу.
МӘҪКӘҮ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of Bashkir clan names; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Табын ҡәбиләһенә ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-табынцев. Мәҫкәу ырыуы. Мәҫкәу батыры. Мәҫкәуҙәр төйәге.
МӘҪӘЛ [ғәр. (Р: басня; И.: fable; Т: mesel) и. әҙ.
Ситләтеп әйтеп, өгөт-нәсихәт биреүгә ҡоролған, шиғыр рәүешендә яҙылған бәләкәй күләмле аллегорик әҫәр. □ Басня. / Басенный. Мәҫәл жанры. Мәҫәл яҙыу. Мәҫәл
493