Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VII. Страница 102
Поиск по словарям
ПЕЛӘШЛӘНЕҮ
Сәсе ҡойолған, ялтас. □ Плешивый, лысый. Пеләш баш. ■ Теге [Асҡаров], ҡапыл шиңеп, пеләш тубәһен ыуа-ыуа, өҫтәл артына барып ултырҙы. Ә. Хәкимов. Пеләш тубәһен елдә елләтер өсөн, Нурислам фуражкаһын һалып ҡулына тотто. М. Кәрим.
ПЕЛӘШЛӘНЕҮ (пеләшлән ) (Р.: плешиветь; И.: get bald; T.: kelleşmek) ҡ.
Сәс ҡойолоп, пеләшкә әйләнеү. □ Плешиветь, лысеть. Башы пеләшләнгән. Пеләшләнеп бөтөу. Пеләшләнеп ҡалыу. Пеләшләнгән урын.
■ Әсфәндиәр .. маңлай аҫтынан йәшереп кенә Әтилде куҙәтте, һаҡалы һирәкләнгән, килбәтһеҙ ҙур башы ла пеләшләнә башлаған, куҙҙәре өтөп ала кеуек. Б. Рафиҡов.
ПЕМЗА [рус. < ингл. pumice < лэл.ритех] (Р.: пемза; И.: pumice; T.: ponza) и. ҡар. күбекташ.
Төрлө нәмәне шымартыу, фильтрлау, еңел бетон блоктары етештереү кеүек эштәрҙә ҡулланылған тишекле-тишекле бик еңел вулканик тау тоҡомо. □ Пемза. / Пемзовый. Пемза менән таҙартыу. Пемза онтағы.
■ [Ғилман:] Бында, малайҙар, диңгеҙ буйы таштарының коллекцияһы. Бына кварц, слюда, пемза. 3. Биишева.
ПЕНАЛ [рус. < нем. Pennal < лат. penna ‘ҡаурый’] (Р.: пенал; И.: pencil case, pencil box; T.: kalemlik) и.
1. Ҡәләм, ручка һ. б. яҙыу-һыҙыу кәрәк-яраҡтарын һаҡлау өсөн булған оҙонса һауыт, футляр. □ Пенал. Мәктәп пеналы. Ағас пенал. Ҡәләмдәрҙе пеналға һалыу.
2. Тар һәм оҙон шкаф. □ Пенал. Пенал һатып алыу. Пенал ултыртыу.
ПЕНАЛЬТИ [рус. < ингл. penalty ‘яҙа’] (Р: пенальти; И.: penalty; T: penaltı) и. спорт.
Футбол, хоккей ярыштарында тупты йәки шайбаны 11 метрҙан ҡаршы яҡ ҡапҡаға штрафлы бәреү. □ Пенальти, штрафной. Пенальти билдәләу. Пенальти тибеу. Пенальти индереу. ■ «Өфө» бәхәсле пенальти арҡаһында «Нальчик»тан еңелде. «Башҡортостан», 14 июль 2012.
ПЕННИ [рус. < ингл. penny] и.
1. ҡар. пенс. Биш пенни. Ун пенни тора.
2. Фин маркаһының йөҙҙән беренә тиң ваҡ аҡса. □ Пенни.
ПЕНОПЛАСТ (пенопласы) [рус ] (Р: пе нопласт; И.: styrofoam; T: plastik köpüğü) и.
Күбек һымаҡ көпшәк пластмасса. □ Пенопласт. / Пенопластовый, пенопластный. Пенопласт яһау. Пенопласт цехы. Пенопласт ҡап. ■ Төҙөлөштә, торлаҡ-коммуналь әлкәлә киң ҡулланылған полимерға, пластик, пенопласт, лак-буяуҙарға ихтыяж арта. «Башҡортостан», 18 май 2012.
ПЕНС [рус. < ингл. pence] (Р: пенс; И.: pence; Т: pens) и.
Англияла ваҡ аҡса. □ Пенс. Ике пенс. Биш пенс биреу.
ПЕНСИОНЕР [рус. < фр. pensionnaire < лат.] (Р: пенсионер; И.: pensioner; Т: emekli) и.
Пенсия алған кеше. □ Пенсионер. / Пенсионерский. Пенсионерҙар йәмғиәте. ■ Ғайса иртә менән йорт уполномоченныйы — пенсионер ҡартты алып инде. Н. Мусин. Пенсионер ағайҙар теҙелешеп килгән комбайндарға һоҡланышып ҡарап торҙо. Р. Низамов.
ПЕНСИЯ [рус. < лат. pensio ‘түләү’] (Р: пенсия; И.: pension; T: emeklilik) и.
Ҡартлыҡ, инвалидлыҡ буйынса, бер әлкәлә күп йыл хеҙмәт иткән өсөн, ҡараусыһыҙ ҡалған көндә кешеләргә аҡсалата бирелгән даими дәүләт ярҙамы. □ Пенсия. / Пенсионный. Пенсияға сығыу. Пенсия алыу. Ҡартлыҡ пенсияһы. Пенсия фонды. Инвалидлыҡ пенсияһы. Ҡараусыһыҙ ҡалғанлыҡ пенсияһы. ■ Анна Михайловна, былтыр ғына уҡытыусылыҡ эшенән туҡтап, пенсияға сыҡты. Н. Мусин. Вәлиханов — ике йылын нисек тә тултырып, пенсияға китергә йөрөгән ҡарт. Р. Солтангәрәев.
ПЕНСНЕ [рус. < фр. pince-nez < pincer ‘ҡыҫыу’ + пег ‘танау’] (Р: пенсне; И.: pince-nez; T.: kelebek gözlük) и.
Танау биленән ҡыҫтырып ҡуя торған күҙлек. □ Пенсне. Пенсне кейеу. Пенсне һатып алыу. ■ [Яшинскийҙың] өҫтөндә биллекле ҡара кун тужурка, башында йәшел эшләпә, куҙендә алтын ситле пенсне. 3. Биишева. Алтын сылбырлы пенсне кейгән, таманса ғына буйлы, йәш йөҙлө кеше председателлек итә. Ә. Бикчәнтәев. Иртәгеһенә
102
Сәсе ҡойолған, ялтас. □ Плешивый, лысый. Пеләш баш. ■ Теге [Асҡаров], ҡапыл шиңеп, пеләш тубәһен ыуа-ыуа, өҫтәл артына барып ултырҙы. Ә. Хәкимов. Пеләш тубәһен елдә елләтер өсөн, Нурислам фуражкаһын һалып ҡулына тотто. М. Кәрим.
ПЕЛӘШЛӘНЕҮ (пеләшлән ) (Р.: плешиветь; И.: get bald; T.: kelleşmek) ҡ.
Сәс ҡойолоп, пеләшкә әйләнеү. □ Плешиветь, лысеть. Башы пеләшләнгән. Пеләшләнеп бөтөу. Пеләшләнеп ҡалыу. Пеләшләнгән урын.
■ Әсфәндиәр .. маңлай аҫтынан йәшереп кенә Әтилде куҙәтте, һаҡалы һирәкләнгән, килбәтһеҙ ҙур башы ла пеләшләнә башлаған, куҙҙәре өтөп ала кеуек. Б. Рафиҡов.
ПЕМЗА [рус. < ингл. pumice < лэл.ритех] (Р.: пемза; И.: pumice; T.: ponza) и. ҡар. күбекташ.
Төрлө нәмәне шымартыу, фильтрлау, еңел бетон блоктары етештереү кеүек эштәрҙә ҡулланылған тишекле-тишекле бик еңел вулканик тау тоҡомо. □ Пемза. / Пемзовый. Пемза менән таҙартыу. Пемза онтағы.
■ [Ғилман:] Бында, малайҙар, диңгеҙ буйы таштарының коллекцияһы. Бына кварц, слюда, пемза. 3. Биишева.
ПЕНАЛ [рус. < нем. Pennal < лат. penna ‘ҡаурый’] (Р.: пенал; И.: pencil case, pencil box; T.: kalemlik) и.
1. Ҡәләм, ручка һ. б. яҙыу-һыҙыу кәрәк-яраҡтарын һаҡлау өсөн булған оҙонса һауыт, футляр. □ Пенал. Мәктәп пеналы. Ағас пенал. Ҡәләмдәрҙе пеналға һалыу.
2. Тар һәм оҙон шкаф. □ Пенал. Пенал һатып алыу. Пенал ултыртыу.
ПЕНАЛЬТИ [рус. < ингл. penalty ‘яҙа’] (Р: пенальти; И.: penalty; T: penaltı) и. спорт.
Футбол, хоккей ярыштарында тупты йәки шайбаны 11 метрҙан ҡаршы яҡ ҡапҡаға штрафлы бәреү. □ Пенальти, штрафной. Пенальти билдәләу. Пенальти тибеу. Пенальти индереу. ■ «Өфө» бәхәсле пенальти арҡаһында «Нальчик»тан еңелде. «Башҡортостан», 14 июль 2012.
ПЕННИ [рус. < ингл. penny] и.
1. ҡар. пенс. Биш пенни. Ун пенни тора.
2. Фин маркаһының йөҙҙән беренә тиң ваҡ аҡса. □ Пенни.
ПЕНОПЛАСТ (пенопласы) [рус ] (Р: пе нопласт; И.: styrofoam; T: plastik köpüğü) и.
Күбек һымаҡ көпшәк пластмасса. □ Пенопласт. / Пенопластовый, пенопластный. Пенопласт яһау. Пенопласт цехы. Пенопласт ҡап. ■ Төҙөлөштә, торлаҡ-коммуналь әлкәлә киң ҡулланылған полимерға, пластик, пенопласт, лак-буяуҙарға ихтыяж арта. «Башҡортостан», 18 май 2012.
ПЕНС [рус. < ингл. pence] (Р: пенс; И.: pence; Т: pens) и.
Англияла ваҡ аҡса. □ Пенс. Ике пенс. Биш пенс биреу.
ПЕНСИОНЕР [рус. < фр. pensionnaire < лат.] (Р: пенсионер; И.: pensioner; Т: emekli) и.
Пенсия алған кеше. □ Пенсионер. / Пенсионерский. Пенсионерҙар йәмғиәте. ■ Ғайса иртә менән йорт уполномоченныйы — пенсионер ҡартты алып инде. Н. Мусин. Пенсионер ағайҙар теҙелешеп килгән комбайндарға һоҡланышып ҡарап торҙо. Р. Низамов.
ПЕНСИЯ [рус. < лат. pensio ‘түләү’] (Р: пенсия; И.: pension; T: emeklilik) и.
Ҡартлыҡ, инвалидлыҡ буйынса, бер әлкәлә күп йыл хеҙмәт иткән өсөн, ҡараусыһыҙ ҡалған көндә кешеләргә аҡсалата бирелгән даими дәүләт ярҙамы. □ Пенсия. / Пенсионный. Пенсияға сығыу. Пенсия алыу. Ҡартлыҡ пенсияһы. Пенсия фонды. Инвалидлыҡ пенсияһы. Ҡараусыһыҙ ҡалғанлыҡ пенсияһы. ■ Анна Михайловна, былтыр ғына уҡытыусылыҡ эшенән туҡтап, пенсияға сыҡты. Н. Мусин. Вәлиханов — ике йылын нисек тә тултырып, пенсияға китергә йөрөгән ҡарт. Р. Солтангәрәев.
ПЕНСНЕ [рус. < фр. pince-nez < pincer ‘ҡыҫыу’ + пег ‘танау’] (Р: пенсне; И.: pince-nez; T.: kelebek gözlük) и.
Танау биленән ҡыҫтырып ҡуя торған күҙлек. □ Пенсне. Пенсне кейеу. Пенсне һатып алыу. ■ [Яшинскийҙың] өҫтөндә биллекле ҡара кун тужурка, башында йәшел эшләпә, куҙендә алтын ситле пенсне. 3. Биишева. Алтын сылбырлы пенсне кейгән, таманса ғына буйлы, йәш йөҙлө кеше председателлек итә. Ә. Бикчәнтәев. Иртәгеһенә
102