Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том VII. Страница 96
Поиск по словарям
ПАТРОННИК
ПАТРОННИК (патроннигы) [рус.] и. ҡар. патронлыҡ. Патронникка патрон тултырыу.
ПАТРОНТАШ [рус. < нем. Patronentasche] (Р.: патронташ; И.: cartridge belt; pouch; T: fişeklik) и. хәрби. ҡар. саҡса.
Ҡайышҡа теҙеп, билгә тағып йөрөтмәле нәмә (мылтыҡ яһағы өсөн); патрон муҡсаһы. □ Патронташ. / Патронташный. Патронташ тағыу. ■ Сумка, патронташ, мылтыҡтар яурынды ныҡ баҫалар. Д. Юлтый. Патронташтың бер булеменән бәләкәс кенә һыбыҙғы тартып сығарҙым. С. Шәрипов.
ПАТРУЛЛЕК ИТЕҮ (патруллек ит-) (Р.: патрулировать; И.: patrol; T.: devriye) ҡ.
Патруль хеҙмәтен башҡарыу. □ Патрулировать. ■ Десанттың бер өлөшө урамдарҙа патруллек итә. Б. Рафиҡов. Юлда патруллек итеусе милиционерҙың береһе разъездан бер нисә саҡрым алыҫлыҡта дурт мәйет өҫтөнә барып сыҡты. И. Ғиззәтуллин.
ПАТРУЛЬ [рус. < фр. patrouille] (Р: патруль; И.: patrol; T.: devriye) и.
1. Билдәле бер урында тәртип һәм хәүефһеҙлек һаҡлау өсөн йөрөгән хәрби подразделение, полиция йәки йәмәғәтселек һағының ҙур булмаған, ғәҙәттә, ҡораллы төркөмө йәки карабы, самолёты һ. б. □ Патруль. / Патрульный. Хәрби патруль. Патрулдә булыу. Патруль хеҙмәте. ■ Кенәз китеп куҙҙән юғалғас та, патруль вазифаһын утәусе өс башҡорт егетен саҡыртып, Буранбай уларға йомош ҡушты. Я. Хамматов. Ҡояш сығып, бер аҙ кутәрелгәс, урамдарҙағы патрулдәр алынды. Д. Юлтый.
2. Шул төркөмдәге кеше һ. б. □ Патруль. Патруль саҡырыу. Дошман патруле.
ПАТЫРША (Р: молочай; И.: spurge; Christmas flower; T: sütleğen) и. бот. диал. ҡар. һөтләгән.
Ике өлөшлөләр ғаиләһенә ҡараған тар ғына ваҡ япраҡлы, йәшкелт һары суҡ сәскәле, һөтлө үлән. □ Молочай (лат. Euphorbia). Патырша һөтө. Патырша япрағы. Патырша сәскәһе.
ПАУЗА [рус. < лат. pausa < гр. pausis] (Р: пауза; И.: pause; T.: duraklama) и.
1. Һүҙ, телмәр барышында яһалған тыныш. □ Пауза. / Паузный. Пауза яһатыу. Оҙон пауза. ■ Егет бик аҙ ғына пауза яһаны. С. Агиш. [Оморҙаҡ] куҙҙәрен иҙәнгә ҡупыҡ ҡына төбәгән килеш, ирендәрен ҡымтып, ирекһеҙҙән бер килке пауза яһап торҙо. Р. Солтангәрәев. Ораторҙың саҡ ҡына пауза яһауынан файҙаланып, Фәйзулла ҡарт һуҙ ҡыҫтырып өлгөрҙө. Ә. Әминев. Юл аҙағы рифмаһындағы көслө баҫым шиғри телмәрҙә ритмик ағыштың ҙурыраҡ пауза менән буленергә тейешлеген, тимәк, билдәле бер ритмик рәттең тамамланыуын курһәтеп тора. С. Галин.
2. муз. Яңғырауҙағы ритмик тәртипкә килтерелгән тыныш. □ Пауза. / Паузный. Пауза менән башҡарыу.
3. муз. Шул тынышты ноталарҙа билдәләү өсөн ҡулланылған тамға. □ Пауза. / Паузный. Пауза билгеһе ҡуйыу. Потала паузаның бирелеше.
ПАУПЕРИЗАЦИЯ [рус. < лат. pauper ‘ярлы’] (Р: пауперизация; И.: pauperization; T.: fakirleştirme) и.
1. кит. Хеҙмәтсән халыҡтың күпләп бөлгөнлөккә төшөүе. □ Пауперизация. Крәҫти-әндәрҙең пауперизацияһы.
2. биол. Беренсе быуын гибридтарының көсһөҙлөгө, хәлһеҙлеге. □ Пауперизация. Пауперизация осоро.
ПАУЫСКА и. диал. ҡар. йөк арбаһы. Пауыскаға тейәу. Пауысканы бушатыу.
ПАФОС [рус. < гр. pathos ‘тойғо’] (Р: пафос; И.: pathos; T.: ihtiras) и.
1. Ялҡынлы дәрт, рух күтәренкелеге. □ Пафос. Юғары пафос менән яҙыу. ■ Көслө пафос менән тарих һөйләй данлы Бородино турында. М. Кәрим, «һуңғы Һартай »ҙың бөтә пафосы оптимистик трагедияны хәтерләтһә, «Аҡай яуы»нда батша карателдәренең генә тугел, ҡырғыҙҙарҙың да башҡорттарға аяуһыҙлыҡ курһәтеуенә айырым иғтибар иттерелә. Ә. Сөләймәнов.
2. Юғары идеянан килгән илһам, дәрт, энтузиазм. □ Пафос. Хеҙмәт пафосы. Революцион пафос. ■ М. Өмөтбаевтың шиғриәте заман рухы, иҫкелеккә, томаналыҡҡа, башҡорт халҡының яҡтылыҡҡа юлын быуған
96
ПАТРОННИК (патроннигы) [рус.] и. ҡар. патронлыҡ. Патронникка патрон тултырыу.
ПАТРОНТАШ [рус. < нем. Patronentasche] (Р.: патронташ; И.: cartridge belt; pouch; T: fişeklik) и. хәрби. ҡар. саҡса.
Ҡайышҡа теҙеп, билгә тағып йөрөтмәле нәмә (мылтыҡ яһағы өсөн); патрон муҡсаһы. □ Патронташ. / Патронташный. Патронташ тағыу. ■ Сумка, патронташ, мылтыҡтар яурынды ныҡ баҫалар. Д. Юлтый. Патронташтың бер булеменән бәләкәс кенә һыбыҙғы тартып сығарҙым. С. Шәрипов.
ПАТРУЛЛЕК ИТЕҮ (патруллек ит-) (Р.: патрулировать; И.: patrol; T.: devriye) ҡ.
Патруль хеҙмәтен башҡарыу. □ Патрулировать. ■ Десанттың бер өлөшө урамдарҙа патруллек итә. Б. Рафиҡов. Юлда патруллек итеусе милиционерҙың береһе разъездан бер нисә саҡрым алыҫлыҡта дурт мәйет өҫтөнә барып сыҡты. И. Ғиззәтуллин.
ПАТРУЛЬ [рус. < фр. patrouille] (Р: патруль; И.: patrol; T.: devriye) и.
1. Билдәле бер урында тәртип һәм хәүефһеҙлек һаҡлау өсөн йөрөгән хәрби подразделение, полиция йәки йәмәғәтселек һағының ҙур булмаған, ғәҙәттә, ҡораллы төркөмө йәки карабы, самолёты һ. б. □ Патруль. / Патрульный. Хәрби патруль. Патрулдә булыу. Патруль хеҙмәте. ■ Кенәз китеп куҙҙән юғалғас та, патруль вазифаһын утәусе өс башҡорт егетен саҡыртып, Буранбай уларға йомош ҡушты. Я. Хамматов. Ҡояш сығып, бер аҙ кутәрелгәс, урамдарҙағы патрулдәр алынды. Д. Юлтый.
2. Шул төркөмдәге кеше һ. б. □ Патруль. Патруль саҡырыу. Дошман патруле.
ПАТЫРША (Р: молочай; И.: spurge; Christmas flower; T: sütleğen) и. бот. диал. ҡар. һөтләгән.
Ике өлөшлөләр ғаиләһенә ҡараған тар ғына ваҡ япраҡлы, йәшкелт һары суҡ сәскәле, һөтлө үлән. □ Молочай (лат. Euphorbia). Патырша һөтө. Патырша япрағы. Патырша сәскәһе.
ПАУЗА [рус. < лат. pausa < гр. pausis] (Р: пауза; И.: pause; T.: duraklama) и.
1. Һүҙ, телмәр барышында яһалған тыныш. □ Пауза. / Паузный. Пауза яһатыу. Оҙон пауза. ■ Егет бик аҙ ғына пауза яһаны. С. Агиш. [Оморҙаҡ] куҙҙәрен иҙәнгә ҡупыҡ ҡына төбәгән килеш, ирендәрен ҡымтып, ирекһеҙҙән бер килке пауза яһап торҙо. Р. Солтангәрәев. Ораторҙың саҡ ҡына пауза яһауынан файҙаланып, Фәйзулла ҡарт һуҙ ҡыҫтырып өлгөрҙө. Ә. Әминев. Юл аҙағы рифмаһындағы көслө баҫым шиғри телмәрҙә ритмик ағыштың ҙурыраҡ пауза менән буленергә тейешлеген, тимәк, билдәле бер ритмик рәттең тамамланыуын курһәтеп тора. С. Галин.
2. муз. Яңғырауҙағы ритмик тәртипкә килтерелгән тыныш. □ Пауза. / Паузный. Пауза менән башҡарыу.
3. муз. Шул тынышты ноталарҙа билдәләү өсөн ҡулланылған тамға. □ Пауза. / Паузный. Пауза билгеһе ҡуйыу. Потала паузаның бирелеше.
ПАУПЕРИЗАЦИЯ [рус. < лат. pauper ‘ярлы’] (Р: пауперизация; И.: pauperization; T.: fakirleştirme) и.
1. кит. Хеҙмәтсән халыҡтың күпләп бөлгөнлөккә төшөүе. □ Пауперизация. Крәҫти-әндәрҙең пауперизацияһы.
2. биол. Беренсе быуын гибридтарының көсһөҙлөгө, хәлһеҙлеге. □ Пауперизация. Пауперизация осоро.
ПАУЫСКА и. диал. ҡар. йөк арбаһы. Пауыскаға тейәу. Пауысканы бушатыу.
ПАФОС [рус. < гр. pathos ‘тойғо’] (Р: пафос; И.: pathos; T.: ihtiras) и.
1. Ялҡынлы дәрт, рух күтәренкелеге. □ Пафос. Юғары пафос менән яҙыу. ■ Көслө пафос менән тарих һөйләй данлы Бородино турында. М. Кәрим, «һуңғы Һартай »ҙың бөтә пафосы оптимистик трагедияны хәтерләтһә, «Аҡай яуы»нда батша карателдәренең генә тугел, ҡырғыҙҙарҙың да башҡорттарға аяуһыҙлыҡ курһәтеуенә айырым иғтибар иттерелә. Ә. Сөләймәнов.
2. Юғары идеянан килгән илһам, дәрт, энтузиазм. □ Пафос. Хеҙмәт пафосы. Революцион пафос. ■ М. Өмөтбаевтың шиғриәте заман рухы, иҫкелеккә, томаналыҡҡа, башҡорт халҡының яҡтылыҡҡа юлын быуған
96