Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том IX. Страница 863
Поиск по словарям
ШУҠ
3. һөйл. Бер кәрәк ҡалынлығы ер. □ Штык (пласт, слой, на какую глубину в раз берёт лопата). Бер штык тәрәнлегендә ер ҡаҙыу.
♦ Как штык һөйл. теп-теүәл, һис шикһеҙ (килеп етеү). □ Прийти, явиться точно. Как штык килеп баҫҡан. Штыкка штык барыу һөжүмгә барыу, ҡаршы тороу. □ Идти, ходить в штыки. ■ Фронтта ла тормош уҙ көйө менән дауам итте. Көн дә бер ук хәл, бер ук вайым: алышыу, штыкка штык килеу. Ғ. Лоҡманов. Штыкка штык ташланалар тигәндә генә аҡтарҙың йәйәулеләре мылтыҡтарын ташлап ҡулдарын кутәр-ҙеләр. А. Таһиров.
ШТЫРЬ [нем. stier ‘хәрәкәтһеҙ’] (Р.: штырь; И.: pin; T.: pim) и. махе.
Ҡоролманың алынып йыйылмалы өлөштәренең үҙәген йәки йүнәлешен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән конус башлы стержень. □ Штырь. / Штыревой. Штырь антеннаһы. Штырь менән нығытылған.
ШУБИНКА (Р.: меховые рукавицы; И.: fir-lined glove; T: deri eldiven) и. диал.
Тире бейәләй. □ Меховые рукавицы. Һалҡында шубинка бик йылы була.
ШУБЫР (Р. : полевая конопля; И.: cannabis ruderalis; T: esrar) и. диал.
1. Ялан киндере. □ Полевая конопля. Шубыр уҫкән ялан.
2. Теш һайын бер еп үткәреп һуғылған киндер. □ Редкотканый холст. Шубыр һуғыу.
ШУҒА терк. ҡар. шуға күрә. Балаһы ауырыған, шуға килә алмаған. V Йырсы уҙе куҙгә салынманы, шуға әле кеше тугел, дала уҙе йырлай, уҙе моңлана һымаҡ ине. А. Абдуллин. Паромсы ғына урынында юҡ ине: бындай мәлдә Иҙел аша йөрөусе һирәк, шуға ул ҡайҙалыр киткән да юғалған. Р. Байымов.
ШУҒА КҮРӘ (Р: поэтому; И.: so; therefore; T: bu nedenle, bu yüzden) терк.
Эйәртеүле ҡушма һөйләмдең баш һөйләмен эйәрсән һөйләмгә теркәү өсөн ҡулланыла; шуның өсөн, шунлыҡтан. □ Поэтому, оттого, ввиду этого, в силу этого, вследствие этого. ■ Донъялыҡҡа беҙ бер генә мәртәбә йәшәргә киләбеҙ, шуға курә ғумерҙе мөмкин ҡәҙәр бәхетлерәк итеп уҙғарырға ынтылырға кәрәк. А. Абдуллин.
Уның [Ринаттың] уйы тиҙерәк Әлмира менән осрашыу ине. Шуға курә, бына-бына килер дуҫын көткән төҫлө, ултыра-ултыра ла тәҙрәгә куҙ һалып ала. Р. Байбулатов. Болан - аҡыллы, зарарһыҙ хайуан, шуға курә лә боланды йәки ҡыр кәзәһен атыу ҡәтғи тыйыла. Ғ. Аллаяров.
ШУҒА ҠАРАМАҪТАН (Р: несмотря на то; И.: despite; T: buna rağmen) терк.
Мәғәнә яғынан бер-береһенә ҡаршы ҡуйылған ике һөйләмде теркәү өсөн ҡулланыла; шулай булһа ла. □ Несмотря на то, тем не менее, при всём этом, однако, всё же. М Бына тигән еңел, тоторға уңайлы йәшниктәр барлыҡҡа килде, шуға ҡарамаҫтан, һәр бер йәшниккә утыҙар витамин шешәһе һыя. Ә. Байрамов.
ШУҒАСА (Р: до той поры; И.: till then; T: şu zamana kadar) p.
Ниндәйҙер билдәле ваҡытҡа тиклем. □ До той поры, до тех пор. Хәҙер ҡайта, шуғаса ҡайтмай тор. ■ Ул [рус офицеры] бит ҡурайҙы шуғаса бер ҙә курмәгән, - тип Ибрай бабай ҙа кеткелдәп көлөп ҡуйҙы. 3. Биишева. Оҙаҡламай ҡараңғы төшә, шуғаса йөрөтөп ҡарарға кәрәк. М. Ғиззәтуллин. [Бәхетулла] былтыр ғына пенсияға сыҡҡан, шуғаса гел урман эшендә йөрөгән. С. Шәрипов.
ШУЙ (Р: запах; И.: smell; T.: koku) и. диал. ҡар. еҫ 1.
Төрлө нәмәләрҙең танауға һиҙелгән сифаты. □ Запах. Ҡырҡыу шуй. Һаҫыҡ шуй. Аш шуйы. Сәскә шуйы. Шуй бөркөу. Ҡорт, төлкө, эт шуй белә. Ваҡ ҡына зәңгәр сәскәле бөтнөк уләне тәмле шуй аңҡыта.
ШУЙТАҠ с. диал. ҡар. һылтыҡ. Юлдан этләнеп бер шуйтаҡ килә.
ШУЙТЫҠ с. диал. ҡар. һылтыҡ. Шуйтыҡ кеше. Шуйтыҡ аяҡлы.
ШУЙТЫҠЛАУ (шуйтыҡла-) ҡ. диал. ҡар. һылтыҡлау. Шуйтыҡлап атлау.
ШУҠ I (Р: шаловливый; И.: mischievous; T.: yaramaz) с.
1. Тик тормаған, бөтә нәмәгә тейеп барған, хәрәкәтсән, шаян (куберәк балаларға ҡарата). □ Шаловливый, озорной, проказливый (обычно о детях). Шуҡ бала. Шуҡ булыу, а Хәҙер инде сәкәшеуҙәр булһа ла,
863
3. һөйл. Бер кәрәк ҡалынлығы ер. □ Штык (пласт, слой, на какую глубину в раз берёт лопата). Бер штык тәрәнлегендә ер ҡаҙыу.
♦ Как штык һөйл. теп-теүәл, һис шикһеҙ (килеп етеү). □ Прийти, явиться точно. Как штык килеп баҫҡан. Штыкка штык барыу һөжүмгә барыу, ҡаршы тороу. □ Идти, ходить в штыки. ■ Фронтта ла тормош уҙ көйө менән дауам итте. Көн дә бер ук хәл, бер ук вайым: алышыу, штыкка штык килеу. Ғ. Лоҡманов. Штыкка штык ташланалар тигәндә генә аҡтарҙың йәйәулеләре мылтыҡтарын ташлап ҡулдарын кутәр-ҙеләр. А. Таһиров.
ШТЫРЬ [нем. stier ‘хәрәкәтһеҙ’] (Р.: штырь; И.: pin; T.: pim) и. махе.
Ҡоролманың алынып йыйылмалы өлөштәренең үҙәген йәки йүнәлешен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән конус башлы стержень. □ Штырь. / Штыревой. Штырь антеннаһы. Штырь менән нығытылған.
ШУБИНКА (Р.: меховые рукавицы; И.: fir-lined glove; T: deri eldiven) и. диал.
Тире бейәләй. □ Меховые рукавицы. Һалҡында шубинка бик йылы була.
ШУБЫР (Р. : полевая конопля; И.: cannabis ruderalis; T: esrar) и. диал.
1. Ялан киндере. □ Полевая конопля. Шубыр уҫкән ялан.
2. Теш һайын бер еп үткәреп һуғылған киндер. □ Редкотканый холст. Шубыр һуғыу.
ШУҒА терк. ҡар. шуға күрә. Балаһы ауырыған, шуға килә алмаған. V Йырсы уҙе куҙгә салынманы, шуға әле кеше тугел, дала уҙе йырлай, уҙе моңлана һымаҡ ине. А. Абдуллин. Паромсы ғына урынында юҡ ине: бындай мәлдә Иҙел аша йөрөусе һирәк, шуға ул ҡайҙалыр киткән да юғалған. Р. Байымов.
ШУҒА КҮРӘ (Р: поэтому; И.: so; therefore; T: bu nedenle, bu yüzden) терк.
Эйәртеүле ҡушма һөйләмдең баш һөйләмен эйәрсән һөйләмгә теркәү өсөн ҡулланыла; шуның өсөн, шунлыҡтан. □ Поэтому, оттого, ввиду этого, в силу этого, вследствие этого. ■ Донъялыҡҡа беҙ бер генә мәртәбә йәшәргә киләбеҙ, шуға курә ғумерҙе мөмкин ҡәҙәр бәхетлерәк итеп уҙғарырға ынтылырға кәрәк. А. Абдуллин.
Уның [Ринаттың] уйы тиҙерәк Әлмира менән осрашыу ине. Шуға курә, бына-бына килер дуҫын көткән төҫлө, ултыра-ултыра ла тәҙрәгә куҙ һалып ала. Р. Байбулатов. Болан - аҡыллы, зарарһыҙ хайуан, шуға курә лә боланды йәки ҡыр кәзәһен атыу ҡәтғи тыйыла. Ғ. Аллаяров.
ШУҒА ҠАРАМАҪТАН (Р: несмотря на то; И.: despite; T: buna rağmen) терк.
Мәғәнә яғынан бер-береһенә ҡаршы ҡуйылған ике һөйләмде теркәү өсөн ҡулланыла; шулай булһа ла. □ Несмотря на то, тем не менее, при всём этом, однако, всё же. М Бына тигән еңел, тоторға уңайлы йәшниктәр барлыҡҡа килде, шуға ҡарамаҫтан, һәр бер йәшниккә утыҙар витамин шешәһе һыя. Ә. Байрамов.
ШУҒАСА (Р: до той поры; И.: till then; T: şu zamana kadar) p.
Ниндәйҙер билдәле ваҡытҡа тиклем. □ До той поры, до тех пор. Хәҙер ҡайта, шуғаса ҡайтмай тор. ■ Ул [рус офицеры] бит ҡурайҙы шуғаса бер ҙә курмәгән, - тип Ибрай бабай ҙа кеткелдәп көлөп ҡуйҙы. 3. Биишева. Оҙаҡламай ҡараңғы төшә, шуғаса йөрөтөп ҡарарға кәрәк. М. Ғиззәтуллин. [Бәхетулла] былтыр ғына пенсияға сыҡҡан, шуғаса гел урман эшендә йөрөгән. С. Шәрипов.
ШУЙ (Р: запах; И.: smell; T.: koku) и. диал. ҡар. еҫ 1.
Төрлө нәмәләрҙең танауға һиҙелгән сифаты. □ Запах. Ҡырҡыу шуй. Һаҫыҡ шуй. Аш шуйы. Сәскә шуйы. Шуй бөркөу. Ҡорт, төлкө, эт шуй белә. Ваҡ ҡына зәңгәр сәскәле бөтнөк уләне тәмле шуй аңҡыта.
ШУЙТАҠ с. диал. ҡар. һылтыҡ. Юлдан этләнеп бер шуйтаҡ килә.
ШУЙТЫҠ с. диал. ҡар. һылтыҡ. Шуйтыҡ кеше. Шуйтыҡ аяҡлы.
ШУЙТЫҠЛАУ (шуйтыҡла-) ҡ. диал. ҡар. һылтыҡлау. Шуйтыҡлап атлау.
ШУҠ I (Р: шаловливый; И.: mischievous; T.: yaramaz) с.
1. Тик тормаған, бөтә нәмәгә тейеп барған, хәрәкәтсән, шаян (куберәк балаларға ҡарата). □ Шаловливый, озорной, проказливый (обычно о детях). Шуҡ бала. Шуҡ булыу, а Хәҙер инде сәкәшеуҙәр булһа ла,
863