Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том IX. Страница 866
Поиск по словарям
ШУЛАЙ
3. Эйәрсән һөйләмде баш һөйләмгә бәйләй. □ В качестве союза в составе соотносительных слов нисек... шулай (как... так, как... так и). Нисек яҙылған, шулай аңла. ■ Ата-әсә дөрөҫ йәшәһә, ысын кеше булһа, балалар ҙа шулай була. 3. Биишева. • Нисек өйрәнһәң, шулай китә. Әйтем. Нисек эшләһәң, шулай ашарһың. Әйтем. Йөҙөң ниндәй булһа, көҙгөң шулай күрһәтер. Мәҡәл. Эштең башы нисек - ахыры шулай бөтөр. Әйтем.
4. Билдәле бер мәлгә, эш-хәлгә бәйләп хикәйәләгәндә ҡулланыла. □ Так, однажды. Шулай бер мәл. Шулай бер ваҡыт. М Шулай хозурланып йөрөй торғас, сәғәт ете тулғаны һиҙелмәй ҙә ҡалған. Р. Байбулатов. Шулай беҙ әкренләп Өфөнән Стәрлегә, Стәрленән Ағиҙел, Оло Эйек буйҙарына килеп еттек.
3. Биишева.
5. Айырым һүҙҙәргә ҡушылып, ҡушма рәүеш яһай. □ В сочетании с некоторыми словами образует составное наречие. Шулай ҙа. Шулай уҡ. ■ Ә шулай ҙа һуғыш ҡыҙҙар эше тугел. И. Абдуллин. Бикбулаттың мәктәпкә килгәне юҡ ине әле, шулай ҙа Сәлих артыҡ ғәжәпләнмәне, уның артынан эйәреп баҡсаға сыҡты. С. Агиш. Һуҡыр сысҡан ҙур тугел, шулай ҙа тау аҡтара. Әйтем. Алдағы частар әкренләп кире сигә. Беҙ шулай уҡ артҡа сигәбеҙ. Д. Юлтый. Шулай уҡ Зөлхизә ризыҡһыҙ ҡалырмы икән ни бөгөн? 3. Биишева.
♦ Шулай кәрәк кешенең күңелһеҙ хәлгә осрауына үсәгән рәүештә әйтелә. □ Так ему и надо; давно бы так. Шулай тип ҡотол ҡаршылыҡҡа, бәхәскә килгән кешенең ыңғайлап әйткән һүҙенә ҡарата әйтелә. □ Так и скажи.
ШУЛАЙ II (Р.: да, так, действительно; И.: indeed; so; T: şöyle) мөн.
1. Хуп күргәндә, дөрөҫ тип тапҡанда ҡулланыла. □ Да, так, действительно. Шулай шул. ■ Быға тиклем өндәшмәй торған Каҙанҡап мулланы йөпләне: «Шулай, .. мулла». һ. Дәүләтшина. Шулай шул, - ти Әнисә, иркәләнеп. 3. Биишева.
2. Һөйләгән һүҙҙәргә һығымта рәүешендә әйтелә. □ Таким образом. ■ Минең тәҡдим шулай: урындарҙа бөтә кимәлдә лә бер ук исемдә (йә «шура», йә «кәңәш» тип), бер ук ҡағиҙә-низамнамә нигеҙендә уҙидара органдары төҙөргә. Р. Байымов. Шулай, ул көндө
танышыу шуның менән бөттө. Т. Йәнәби. Шулай, бында әлегә ҡала ҡала, мин китәмен илгә - далаға. Ғ. Амантай.
3. Айырым һүҙҙәргә ҡушылып, ҡушма мөнәсәбәт һүҙҙәр яһай. □ В сочетании с некоторыми словами образует составное модальное слово. Шулай инде. Шулай итеп. Шулай булғас. Шулай булһа. Шулайын шулай ҙа. V Ҡайҙа барма - уткән иҫкә төшә, ә уткәндәр алыҫ ҡалалар. Шулай инде: ғумер уҙған һайын, хәтерләуҙәр арта баралар. Н. Нәжми. Шулай итеп, беҙ, өс бәһлеуән, хәтәр юлға сыҡтыҡ. Ә. Бикчәнтәев. Шулай итеп, тағы байтаҡ ҡына ваҡыт уҙып китте. Ә. Вәли. Шулай булғас, бөгөнлө-иртәле был участкала беҙҙекеләрҙең ҙур һөжуме башланырға тейеш. Ш. Бикҡол. [Исҡужин:] Шулайлығын шулай ҙа, минең хаҡта [Туғанов]насар уйламаҫмы һуң? Ә. Вәли.
♦ Шулай бит әйтелгән фекерҙе хуплатыу рәүешендә әйтелә. □ Так ведь? ■ Шулай бит, Хаммат ағай? 3. Биишева. [Фәйзуллин:] Государство менән дә идара иткән кеше тугел инек, итәбеҙ бит, иткәндә лә нисек итәбеҙ, шулай бит, Мәхмутов? С. Агиш. Шулай булмай ни һөйләүсенең уй-фекерен йөпләгәндә ҡулланыла. □ Как бы не так; точно так. ■ Редакторҙың был фекерен Гамир ихлас хупланы: «Дөрөҫ, ә теге ни, шулай булмай ни». Б. Бикбай. Шулаймы ни ғәжәпләнгәндә аптырау ҡатыш әйтелә. □ Ах так? Вот как? Неужели? Разве?
ШУЛАЙТЫУ (шулайт-) (Р: делать так; И.: do like this; T: şöyle yapmak) ҡ. ҡыҫҡ. ф. һөйл.
Шулай итеү. □ Делать так. Шулайтырбыҙ инде. Шулайтып йәшәу. Шулайтып эшләу. М Шулайтһаҡ, ярҙан төшөп еткәнсе ул [Ирдәуләт] беҙҙе курмәй, юл да бикләнә. Р. Байымов. Ә бит куп әҙәмдәрҙең ғумере «теге шулайтҡан икән, был шуны шулайтҡан!» тип субәк сәйнәп утә. Т. Ғарипова.
ШУЛАП (шулабы) (Р.: большое продолговатое корыто; И.: kind of trough; pan; T: yalak) и. диал.
1. Ҙур ялғаш, улаҡ; кәмәшәү. □ Большое продолговатое корыто, колода. Ағас шулап. Тимер шулап. Керҙе шулапта йыуыу.
2. Һыу ағып төшә торған улаҡ. □ Водосток. Ҡоҙоҡ эргәһенә шулаҡ эшләп ҡуйғандар.
866
3. Эйәрсән һөйләмде баш һөйләмгә бәйләй. □ В качестве союза в составе соотносительных слов нисек... шулай (как... так, как... так и). Нисек яҙылған, шулай аңла. ■ Ата-әсә дөрөҫ йәшәһә, ысын кеше булһа, балалар ҙа шулай була. 3. Биишева. • Нисек өйрәнһәң, шулай китә. Әйтем. Нисек эшләһәң, шулай ашарһың. Әйтем. Йөҙөң ниндәй булһа, көҙгөң шулай күрһәтер. Мәҡәл. Эштең башы нисек - ахыры шулай бөтөр. Әйтем.
4. Билдәле бер мәлгә, эш-хәлгә бәйләп хикәйәләгәндә ҡулланыла. □ Так, однажды. Шулай бер мәл. Шулай бер ваҡыт. М Шулай хозурланып йөрөй торғас, сәғәт ете тулғаны һиҙелмәй ҙә ҡалған. Р. Байбулатов. Шулай беҙ әкренләп Өфөнән Стәрлегә, Стәрленән Ағиҙел, Оло Эйек буйҙарына килеп еттек.
3. Биишева.
5. Айырым һүҙҙәргә ҡушылып, ҡушма рәүеш яһай. □ В сочетании с некоторыми словами образует составное наречие. Шулай ҙа. Шулай уҡ. ■ Ә шулай ҙа һуғыш ҡыҙҙар эше тугел. И. Абдуллин. Бикбулаттың мәктәпкә килгәне юҡ ине әле, шулай ҙа Сәлих артыҡ ғәжәпләнмәне, уның артынан эйәреп баҡсаға сыҡты. С. Агиш. Һуҡыр сысҡан ҙур тугел, шулай ҙа тау аҡтара. Әйтем. Алдағы частар әкренләп кире сигә. Беҙ шулай уҡ артҡа сигәбеҙ. Д. Юлтый. Шулай уҡ Зөлхизә ризыҡһыҙ ҡалырмы икән ни бөгөн? 3. Биишева.
♦ Шулай кәрәк кешенең күңелһеҙ хәлгә осрауына үсәгән рәүештә әйтелә. □ Так ему и надо; давно бы так. Шулай тип ҡотол ҡаршылыҡҡа, бәхәскә килгән кешенең ыңғайлап әйткән һүҙенә ҡарата әйтелә. □ Так и скажи.
ШУЛАЙ II (Р.: да, так, действительно; И.: indeed; so; T: şöyle) мөн.
1. Хуп күргәндә, дөрөҫ тип тапҡанда ҡулланыла. □ Да, так, действительно. Шулай шул. ■ Быға тиклем өндәшмәй торған Каҙанҡап мулланы йөпләне: «Шулай, .. мулла». һ. Дәүләтшина. Шулай шул, - ти Әнисә, иркәләнеп. 3. Биишева.
2. Һөйләгән һүҙҙәргә һығымта рәүешендә әйтелә. □ Таким образом. ■ Минең тәҡдим шулай: урындарҙа бөтә кимәлдә лә бер ук исемдә (йә «шура», йә «кәңәш» тип), бер ук ҡағиҙә-низамнамә нигеҙендә уҙидара органдары төҙөргә. Р. Байымов. Шулай, ул көндө
танышыу шуның менән бөттө. Т. Йәнәби. Шулай, бында әлегә ҡала ҡала, мин китәмен илгә - далаға. Ғ. Амантай.
3. Айырым һүҙҙәргә ҡушылып, ҡушма мөнәсәбәт һүҙҙәр яһай. □ В сочетании с некоторыми словами образует составное модальное слово. Шулай инде. Шулай итеп. Шулай булғас. Шулай булһа. Шулайын шулай ҙа. V Ҡайҙа барма - уткән иҫкә төшә, ә уткәндәр алыҫ ҡалалар. Шулай инде: ғумер уҙған һайын, хәтерләуҙәр арта баралар. Н. Нәжми. Шулай итеп, беҙ, өс бәһлеуән, хәтәр юлға сыҡтыҡ. Ә. Бикчәнтәев. Шулай итеп, тағы байтаҡ ҡына ваҡыт уҙып китте. Ә. Вәли. Шулай булғас, бөгөнлө-иртәле был участкала беҙҙекеләрҙең ҙур һөжуме башланырға тейеш. Ш. Бикҡол. [Исҡужин:] Шулайлығын шулай ҙа, минең хаҡта [Туғанов]насар уйламаҫмы һуң? Ә. Вәли.
♦ Шулай бит әйтелгән фекерҙе хуплатыу рәүешендә әйтелә. □ Так ведь? ■ Шулай бит, Хаммат ағай? 3. Биишева. [Фәйзуллин:] Государство менән дә идара иткән кеше тугел инек, итәбеҙ бит, иткәндә лә нисек итәбеҙ, шулай бит, Мәхмутов? С. Агиш. Шулай булмай ни һөйләүсенең уй-фекерен йөпләгәндә ҡулланыла. □ Как бы не так; точно так. ■ Редакторҙың был фекерен Гамир ихлас хупланы: «Дөрөҫ, ә теге ни, шулай булмай ни». Б. Бикбай. Шулаймы ни ғәжәпләнгәндә аптырау ҡатыш әйтелә. □ Ах так? Вот как? Неужели? Разве?
ШУЛАЙТЫУ (шулайт-) (Р: делать так; И.: do like this; T: şöyle yapmak) ҡ. ҡыҫҡ. ф. һөйл.
Шулай итеү. □ Делать так. Шулайтырбыҙ инде. Шулайтып йәшәу. Шулайтып эшләу. М Шулайтһаҡ, ярҙан төшөп еткәнсе ул [Ирдәуләт] беҙҙе курмәй, юл да бикләнә. Р. Байымов. Ә бит куп әҙәмдәрҙең ғумере «теге шулайтҡан икән, был шуны шулайтҡан!» тип субәк сәйнәп утә. Т. Ғарипова.
ШУЛАП (шулабы) (Р.: большое продолговатое корыто; И.: kind of trough; pan; T: yalak) и. диал.
1. Ҙур ялғаш, улаҡ; кәмәшәү. □ Большое продолговатое корыто, колода. Ағас шулап. Тимер шулап. Керҙе шулапта йыуыу.
2. Һыу ағып төшә торған улаҡ. □ Водосток. Ҡоҙоҡ эргәһенә шулаҡ эшләп ҡуйғандар.
866