Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 576 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЕТӘЛӘҮ
Күреп еткермәү, асыҡ, тулыһынса күрмәү. □ Видеть неразборчиво. Энә һапларға етә курмәй шул.
ЕТӘЛӘҮ (етәлә-) ҡ. диал. ҡар. етәкләү 1,2.
ЕТӘҮ (Р.: семеро; И.: seven; T.: yedi) йый. һ.
Ете кеше йәки нәмә. □ Семеро. Етәу барҙыҡ. Бөтәһе етәу. ■ [Аҡъял батыр — батшаға:] Беҙ етәу, ҡыҙың берәу. Шуның өсөн беҙҙең беребеҙ ҙә һинең ҡыҙыңды кәләш итеп алмай. Әкиәттән.
ЕТӘҮЛӘП (Р.: всемером; И.: seven (together); T.: yedisi beraber) р.
Ете кеше бергә. □ Всемером. Етәуләп йөрөу. М Алты батыр шунда барырға риза булған.. Китеп тә барған былар етәуләп. Әкиәттән.
ЕТӘҮЛӘШЕП (Р: всемером; И.: seven (together); T.: yedisi beraber) p.
Ете кеше бергәләшеп; етәүләп. □ Всемером. Етәуләшеп эшләу.
ЕҮЕШ (Р: сырой, влажный; И.: damp; T.: yaş, nemli) c.
1. Һыуланып торған; дымы күп, һыулы. □ Сырой, влажный, мокрый. Еуеш ер. Еуеш кейем. Еуеш ҡул. Еуеш иҙән. Еуеш сәс. Еуеш тупраҡ. Еуеш улән. ■ Ямғырҙа еуеш тимәгән, буранда өшөу белмәгән бына тигән халҡым бар. Р. Ниғмәти. Ул ыңғыраша, һуҙен әйтә алмай. Башын һыйпап ҡараным. Ҡулым еуешкә тейҙе. Д. Юлтый.
2. Дым ҡатнаш; дымлы. □ Сырой, влажный. Еуеш һауа. Көн дә еуеш, тупраҡ та шуға кипмәй, мәтеһе аяҡҡа йәбешә.
♦ Арт яғы еүеш гөнаһһыҙ түгел. □ Не безгрешен. Еүеш танау бәләкәй. □ Молокосос.
ЕҮЕШ БУҒЫРҘАҠ (буғырҙағы) и. диал. ҡар. ҡыҙылүңәс. Еуеш буғырҙағынан аш утмәй икән.
ЕҮЕШЛЕК (еүешлеге) (Р: сырость; И.: dampness; T.: yaşlık) и.
1. Еүеш булған хәл. □ Сырость, влажность. һауаның еуешлеге. Ерҙең еуешлеге.
2. Өшәндергес еүешлек. □ Промозглость. Көҙгө көндөң сирҡаныс еуешлеге. ■ Һәр кемдең йөҙө һытыҡ, шинель арҡыры утергә өлгөргән ямғыр еуешлеге сиркәндерә. А. Таһиров.
ЕҮЕШЛӘМӘ (Р: фруктовый пирог; И.: fruit pastry; T.: yemişli börek) и. ҡул. диал.
Емеш бәлеше. □ Пирог с фруктовой начинкой. Еуешләмә бешереу.
ЕҮЕШЛӘНДЕРЕҮ (еүешләндер-) ҡ. йөкм. ҡар. еүешләү, понуд. от еүешләү 1.
ЕҮЕШЛӘНЕҮ (еүешлән-) (Р: увлажняться; И.: become moist (damp); T.: yaşlanmak) ҡ.
Еүеш хәлгә килеү, һыуланыу. □ Увлажняться, сыреть, отсыревать; намокать, промокать. Еуешләнеп бөтөу. Өҫ-башы еуешләнгән. ■ Үтәнән-утә еуешләнеп тәнемә йәбешкән салбар кеҫәмдән ҡәләм ослай торған бәкемде һәрмәп алдым. Ф. Иҫәнғолов. Ғәбит кипкән һөйәк ише ап-аҡ итеп йыуылған, тик әле иртәнге яҡҡа томан һипкененән әҙерәк еуеш-ләнгән бейек болдорға ялан аяҡ сығып баҫты ла кукрәген тултырып һалҡын һауаны һуланы... Ә. Әминев. Мин уның [Фәниәнең] еуешләнгән тәрән куҙҙәренә ғәжәпләнеп ҡараным. Ә. Вәли. Көн боҙолор булһа, тоҙ еуеш-ләнә, йомшаҡҡа әйләнә, аяҙға табан — ҡорой. Һынамыш.
ЕҮЕШЛӘТЕҮ (еүешләт-) (Р: увлажнять; И.: moisten, damp; T.: yaşlandırmak) ҡ.
Еүешкә әйләндереү; еүешләндереү. □ Увлажнять, мочить. ■ [Нәзирә — Миңнурыйға:] Куҙҙәреңде еуешләтмә, яраймы? Ә. Мирзаһитов.
ЕҮЕШЛӘҮ (еүешлә-) (Р: увлажнять; И.: moisten, damp; T: nemlendirmek) ҡ.
1. Еүеш итеү; һыулау. □ Делать влажным, сырым, увлажнять; мочить. Ямғыр кейемде еуешләне. Ер өҫтөн еуешләу. ■ Язар, ҡурайын алып, тишектәрен теле менән еуешләп, еңел генә бер-ике өрөп ебәрҙе. Б. Ишемғол.
2. Дымға туйындырыу; дымлау. □ Увлажнять, пропитать, насытить дымом. Һауаны еуешләп, ямғыр еле иҫте.
ЕФЕТ [фарс. (Р: супруг, супруга; И.: spouse; T.: eş) и. иҫк.
Ғаилә иптәше, ише (ир йәки ҡатын). □ Жена, муж, супруга, супруг. ■ [Усман:]
576
Күреп еткермәү, асыҡ, тулыһынса күрмәү. □ Видеть неразборчиво. Энә һапларға етә курмәй шул.
ЕТӘЛӘҮ (етәлә-) ҡ. диал. ҡар. етәкләү 1,2.
ЕТӘҮ (Р.: семеро; И.: seven; T.: yedi) йый. һ.
Ете кеше йәки нәмә. □ Семеро. Етәу барҙыҡ. Бөтәһе етәу. ■ [Аҡъял батыр — батшаға:] Беҙ етәу, ҡыҙың берәу. Шуның өсөн беҙҙең беребеҙ ҙә һинең ҡыҙыңды кәләш итеп алмай. Әкиәттән.
ЕТӘҮЛӘП (Р.: всемером; И.: seven (together); T.: yedisi beraber) р.
Ете кеше бергә. □ Всемером. Етәуләп йөрөу. М Алты батыр шунда барырға риза булған.. Китеп тә барған былар етәуләп. Әкиәттән.
ЕТӘҮЛӘШЕП (Р: всемером; И.: seven (together); T.: yedisi beraber) p.
Ете кеше бергәләшеп; етәүләп. □ Всемером. Етәуләшеп эшләу.
ЕҮЕШ (Р: сырой, влажный; И.: damp; T.: yaş, nemli) c.
1. Һыуланып торған; дымы күп, һыулы. □ Сырой, влажный, мокрый. Еуеш ер. Еуеш кейем. Еуеш ҡул. Еуеш иҙән. Еуеш сәс. Еуеш тупраҡ. Еуеш улән. ■ Ямғырҙа еуеш тимәгән, буранда өшөу белмәгән бына тигән халҡым бар. Р. Ниғмәти. Ул ыңғыраша, һуҙен әйтә алмай. Башын һыйпап ҡараным. Ҡулым еуешкә тейҙе. Д. Юлтый.
2. Дым ҡатнаш; дымлы. □ Сырой, влажный. Еуеш һауа. Көн дә еуеш, тупраҡ та шуға кипмәй, мәтеһе аяҡҡа йәбешә.
♦ Арт яғы еүеш гөнаһһыҙ түгел. □ Не безгрешен. Еүеш танау бәләкәй. □ Молокосос.
ЕҮЕШ БУҒЫРҘАҠ (буғырҙағы) и. диал. ҡар. ҡыҙылүңәс. Еуеш буғырҙағынан аш утмәй икән.
ЕҮЕШЛЕК (еүешлеге) (Р: сырость; И.: dampness; T.: yaşlık) и.
1. Еүеш булған хәл. □ Сырость, влажность. һауаның еуешлеге. Ерҙең еуешлеге.
2. Өшәндергес еүешлек. □ Промозглость. Көҙгө көндөң сирҡаныс еуешлеге. ■ Һәр кемдең йөҙө һытыҡ, шинель арҡыры утергә өлгөргән ямғыр еуешлеге сиркәндерә. А. Таһиров.
ЕҮЕШЛӘМӘ (Р: фруктовый пирог; И.: fruit pastry; T.: yemişli börek) и. ҡул. диал.
Емеш бәлеше. □ Пирог с фруктовой начинкой. Еуешләмә бешереу.
ЕҮЕШЛӘНДЕРЕҮ (еүешләндер-) ҡ. йөкм. ҡар. еүешләү, понуд. от еүешләү 1.
ЕҮЕШЛӘНЕҮ (еүешлән-) (Р: увлажняться; И.: become moist (damp); T.: yaşlanmak) ҡ.
Еүеш хәлгә килеү, һыуланыу. □ Увлажняться, сыреть, отсыревать; намокать, промокать. Еуешләнеп бөтөу. Өҫ-башы еуешләнгән. ■ Үтәнән-утә еуешләнеп тәнемә йәбешкән салбар кеҫәмдән ҡәләм ослай торған бәкемде һәрмәп алдым. Ф. Иҫәнғолов. Ғәбит кипкән һөйәк ише ап-аҡ итеп йыуылған, тик әле иртәнге яҡҡа томан һипкененән әҙерәк еуеш-ләнгән бейек болдорға ялан аяҡ сығып баҫты ла кукрәген тултырып һалҡын һауаны һуланы... Ә. Әминев. Мин уның [Фәниәнең] еуешләнгән тәрән куҙҙәренә ғәжәпләнеп ҡараным. Ә. Вәли. Көн боҙолор булһа, тоҙ еуеш-ләнә, йомшаҡҡа әйләнә, аяҙға табан — ҡорой. Һынамыш.
ЕҮЕШЛӘТЕҮ (еүешләт-) (Р: увлажнять; И.: moisten, damp; T.: yaşlandırmak) ҡ.
Еүешкә әйләндереү; еүешләндереү. □ Увлажнять, мочить. ■ [Нәзирә — Миңнурыйға:] Куҙҙәреңде еуешләтмә, яраймы? Ә. Мирзаһитов.
ЕҮЕШЛӘҮ (еүешлә-) (Р: увлажнять; И.: moisten, damp; T: nemlendirmek) ҡ.
1. Еүеш итеү; һыулау. □ Делать влажным, сырым, увлажнять; мочить. Ямғыр кейемде еуешләне. Ер өҫтөн еуешләу. ■ Язар, ҡурайын алып, тишектәрен теле менән еуешләп, еңел генә бер-ике өрөп ебәрҙе. Б. Ишемғол.
2. Дымға туйындырыу; дымлау. □ Увлажнять, пропитать, насытить дымом. Һауаны еуешләп, ямғыр еле иҫте.
ЕФЕТ [фарс. (Р: супруг, супруга; И.: spouse; T.: eş) и. иҫк.
Ғаилә иптәше, ише (ир йәки ҡатын). □ Жена, муж, супруга, супруг. ■ [Усман:]
576