Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 577 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЁЛКА
Бисәкәй, ефетеңде уңыш менән ҡотла! Н. Иҙелбай.
ЕФЕТЛЕК (ефетлеге) (Р.: супружество; И.: matrimony; Т.: капкосаһк) и. иҫк.
Кемгәлер ефет, никахлы ҡатын булыу хәле. □ Супруги, супружество. Ефетлеккә алыу. Ефетлеккә биреу. ■ [Йомағужа:] Йә, туғаным, Гөлйөҙөм, атаң биргән ергә .. Сәйетхужаға хәләл ефетлеккә риза булаһыңмы? — тип һораны. Һ. Дәүләтшина. Кусәк батыр: «Биш йыл буйы ҡуй көткән хаҡыңа булһын, шул ҡыҙҙы ефетлеккә бирҙем», — тине. «Бабсаҡ менән Күсәк».
ЕФЕТЛӘНДЕРЕҮ (ефетләндер-) (Р.: женить; И.: marry off; T.: evlendirmek) ҡ. иҫк.
1. Никах менән берләштереү; өйләнеш-тереү. □ Женить, скреплять браком.
2. Бергә берләштереү. □ Объединить, соединить. Дин менән фәнде ефетләндереу мөмкинлеге. Ике фекерҙе ефетләндереу.
ЕФЕТЛӘНЕҮ (ефетлән-) (Р: жениться; И.: marry; T.: evlenmek) ҡ. иҫк.
Әйләнеү. □ Жениться.
ЕФРЕЙТОР [рус. < нем. Gefreiter} (Р: ефрейтор; И.: lance corporal; T.: onbaşı) и.
Рядовой һалдатҡа бирелә торған иң беренсе хәрби дәрәжә һәм шул дәрәжәләге
кеше. □ Ефрейтор. Йәш ефрейтор. М Казармаларҙа яйлашҡан һалдат, ефрейтор, сержант, старшиналарға ҡалаға сығып йөрөргә рөхсәт ителмәй. А. Таһиров. Ул [Новиков ] ефрейтор менән артыҡ сиселеп китеп һөйләшергә ихласлыҡ белдермәне. Д. Юлтый.
ЕФӘ (Р: поперечная перекладина на двери; И.: lock; T.: kapamaç) и. диал.
Ишек таҡталарын беркетеп тота торған арҡыры ағас. □ Поперечная перекладина на двери.
ЕФӘ АЛЫУ (ефә ал-) (Р: пазить;
И.: groove; T.: oluk açmak) ҡ. диал.
Ырыу. □ Пазить. Бурәнәләрҙе ефә алып һалыу.
ЕФӘК (ефәге) и. диал. ҡар. ебәк.
ЕФӘ Л ЕК АЛЫУ (ефәлек ал-) ҡ. ҡар. ефә алыу.
EIiEH и. диал. ҡар. зиһен 1, 2. Хәҙер ҡартайғас, еһенем етмәй китә.
ЕҺЕР (Р: беззащитный человек; И.: defenceless person; T.: savunmasız) и. иҫк.
Яҡлаусыһыҙ, һаҡһыҙ, етем, сараһыҙ кеше. □ Беззащитный, беспомощный человек; бессильный, одинокий. ■ [Карт:] Көслөнөкө байман тип, еһерҙе сит курмәҫкә. «Урал батыр».
Ё [йо] (Р.: девятая буква башкирского алфавита; И.: the ninth letter of the Bashkir alphabet; T.: Başkurt alfabesinin dokuzuncu harfi)
Башҡорт алфавитының туғыҙынсы һуҙынҡы хәрефе. Рус теленән һәм уның аша башҡа телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙә ҡулланыла. Айырым торғанда, һүҙ башында, һүҙ уртаһында һуҙынҡыларҙан һуң [йо] өн ҡушылмаһын белдерә: ёлка, паёк, һүҙ уртаһында, нәҙек тартынҡынан һуң килеп, [о] өнөн белдерә: самолёт, слёт, вертолёт, шофёр. Ҙур (баш) хәреф — Ё, бәләкәй — ё
формаһында яҙыла. □ Девятая буква башкирского алфавита.
ЁЛКА [рус.] (Р: ель; И.: fir (tree); T.: köknar) и.
1. бот. һөйл. Шыршы. □ Ель.
2. Яңы йыл байрамында биҙәп ултыртылған шыршы ағасы. □ Ёлка (новогодняя). Яңы йыл ёлкаһы. Ёлка биҙәу. ■ Куҙҙе ҡамаштырып нур сәселде ёлкалағы бик куп тәтәйҙән. А. Игебаев.
3. Шул шыршы эргәһендәге уйын. □ Ёлка (праздник). Ёлкала булыу. Ёлкала бейеу. Ёлкаға барыу.
19- 1.0116.12
577
Бисәкәй, ефетеңде уңыш менән ҡотла! Н. Иҙелбай.
ЕФЕТЛЕК (ефетлеге) (Р.: супружество; И.: matrimony; Т.: капкосаһк) и. иҫк.
Кемгәлер ефет, никахлы ҡатын булыу хәле. □ Супруги, супружество. Ефетлеккә алыу. Ефетлеккә биреу. ■ [Йомағужа:] Йә, туғаным, Гөлйөҙөм, атаң биргән ергә .. Сәйетхужаға хәләл ефетлеккә риза булаһыңмы? — тип һораны. Һ. Дәүләтшина. Кусәк батыр: «Биш йыл буйы ҡуй көткән хаҡыңа булһын, шул ҡыҙҙы ефетлеккә бирҙем», — тине. «Бабсаҡ менән Күсәк».
ЕФЕТЛӘНДЕРЕҮ (ефетләндер-) (Р.: женить; И.: marry off; T.: evlendirmek) ҡ. иҫк.
1. Никах менән берләштереү; өйләнеш-тереү. □ Женить, скреплять браком.
2. Бергә берләштереү. □ Объединить, соединить. Дин менән фәнде ефетләндереу мөмкинлеге. Ике фекерҙе ефетләндереу.
ЕФЕТЛӘНЕҮ (ефетлән-) (Р: жениться; И.: marry; T.: evlenmek) ҡ. иҫк.
Әйләнеү. □ Жениться.
ЕФРЕЙТОР [рус. < нем. Gefreiter} (Р: ефрейтор; И.: lance corporal; T.: onbaşı) и.
Рядовой һалдатҡа бирелә торған иң беренсе хәрби дәрәжә һәм шул дәрәжәләге
кеше. □ Ефрейтор. Йәш ефрейтор. М Казармаларҙа яйлашҡан һалдат, ефрейтор, сержант, старшиналарға ҡалаға сығып йөрөргә рөхсәт ителмәй. А. Таһиров. Ул [Новиков ] ефрейтор менән артыҡ сиселеп китеп һөйләшергә ихласлыҡ белдермәне. Д. Юлтый.
ЕФӘ (Р: поперечная перекладина на двери; И.: lock; T.: kapamaç) и. диал.
Ишек таҡталарын беркетеп тота торған арҡыры ағас. □ Поперечная перекладина на двери.
ЕФӘ АЛЫУ (ефә ал-) (Р: пазить;
И.: groove; T.: oluk açmak) ҡ. диал.
Ырыу. □ Пазить. Бурәнәләрҙе ефә алып һалыу.
ЕФӘК (ефәге) и. диал. ҡар. ебәк.
ЕФӘ Л ЕК АЛЫУ (ефәлек ал-) ҡ. ҡар. ефә алыу.
EIiEH и. диал. ҡар. зиһен 1, 2. Хәҙер ҡартайғас, еһенем етмәй китә.
ЕҺЕР (Р: беззащитный человек; И.: defenceless person; T.: savunmasız) и. иҫк.
Яҡлаусыһыҙ, һаҡһыҙ, етем, сараһыҙ кеше. □ Беззащитный, беспомощный человек; бессильный, одинокий. ■ [Карт:] Көслөнөкө байман тип, еһерҙе сит курмәҫкә. «Урал батыр».
Ё [йо] (Р.: девятая буква башкирского алфавита; И.: the ninth letter of the Bashkir alphabet; T.: Başkurt alfabesinin dokuzuncu harfi)
Башҡорт алфавитының туғыҙынсы һуҙынҡы хәрефе. Рус теленән һәм уның аша башҡа телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙә ҡулланыла. Айырым торғанда, һүҙ башында, һүҙ уртаһында һуҙынҡыларҙан һуң [йо] өн ҡушылмаһын белдерә: ёлка, паёк, һүҙ уртаһында, нәҙек тартынҡынан һуң килеп, [о] өнөн белдерә: самолёт, слёт, вертолёт, шофёр. Ҙур (баш) хәреф — Ё, бәләкәй — ё
формаһында яҙыла. □ Девятая буква башкирского алфавита.
ЁЛКА [рус.] (Р: ель; И.: fir (tree); T.: köknar) и.
1. бот. һөйл. Шыршы. □ Ель.
2. Яңы йыл байрамында биҙәп ултыртылған шыршы ағасы. □ Ёлка (новогодняя). Яңы йыл ёлкаһы. Ёлка биҙәу. ■ Куҙҙе ҡамаштырып нур сәселде ёлкалағы бик куп тәтәйҙән. А. Игебаев.
3. Шул шыршы эргәһендәге уйын. □ Ёлка (праздник). Ёлкала булыу. Ёлкала бейеу. Ёлкаға барыу.
19- 1.0116.12
577