Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 579 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЖАФИ
Туҫтаҡ, каса. □ Небольшая чашка, кубок. Ағас жам. Биҙәкле жом. Я Мөхәббәт жомын эсеп шәһадәт нуры менән мөнәууәр булған ғазилар хөрмәтенә. М. Өмөтбаев.
ЖАМАЯҠ (жамаяғы) и. ҡар. жам.
ЖАМИҒ и. иҫк. кит. ҡар. йәмиғ.
■ Баҡсаһарай ҡалаһында хандарҙың баҡса вә һарайҙары, фонтандары, йәғни шишмәләре вә жамиғтары ғәжәйеп ерҙәрҙер. М. Өмөтбаев.
ЖАМӘ [фарс. (Р.: верхняя одежда; И.: overcoat, outer clothing; Т.: came) и. иҫк. кит.
Өҫ кейеме, кейем. □ Верхняя одежда, одежда, одеяние. ■ Жамәһе көһнә уланә бәд гөман мәтлуб имәс. М. Аҡмулла. Ғәжәптер был заман халҡы, кейерҙәр жамә, дәлки .. арынмаҫтар заломдарҙан. Мөнәжәттән.
ЖАМӘКӘН [фарс. û* (Р: гардероб; И.: wardrobe; T.: camekan) и. иҫк. кит.
1. Кейем һалыу урыны, кейем шкафы.
□ Гардероб.
2. Сисенеү урыны (мунсала). □ Раздевалка (в бане).
ЖАН I и. иҫк. кит. ҡар. йән I.
ЖАН II и. диал. ҡар. ян.
ЖАНАН [фарс. и. иҫк. кит. ҡар. йәнәш I. ■ Кемдең выжданы юҡ — жананы юҡдыр, кемдең жананы юҡ — жаны юҡдыр. М. Аҡмулла.
ЖАНДАРМ [рус. < фр. gens d’arme, gens ‘кешеләр' + агте ‘ҡорал’] (Р.: жандарм; И.: gendarme; T.: jandarma) и.
Жандармерияла хеҙмәт иткән кеше.
□ Жандарм. Жандарм офицеры. ■ [Заур] йоҡоға китергә лә өлгөрә алмай, ике жандарм ишекшаҡылдата. Ә. Чаныш. Ул [Ғариф]солан араһы утә ҡаршылағы аш өйөнә йәһәт кенә сығып ҡомған килтерҙе һәм жандармдарҙың ҡулын йыуҙырҙы. Ж. Кейекбаев.
ЖАНДАРМЕРИЯ [рус. < фр. gendarmerie] (Р: жандармерия; И.: gendarmerie; T.: jandarma) и.
Хәрби полиция ғәскәре. □ Жандармерия. Жандармерия башлығы. Жандармерия корпусы.
ЖАНИБ [ғәр. (Р: сторона; И.: side; T.: canip) и. иҫк. кит.
Яҡ, тараф. □ Сторона, бок; фланг. ■ Падишаһыбыҙ жанибында беҙҙәргә мәрхәмәттәр ирешеп,.. сәләмәттә булырбыҙ, тип әйтеуебеҙ. «Батыршаның хаты».
ЖАНР [рус. < фр. genre ‘төр’] (Р: жанр; И.: genre; T.: janr) и.
Әҙәбиәт һәм сәнғәттәге үҙенә бер төрлө сюжет һәм стилистик үҙенсәлек менән билдәләнгән әҫәрҙәр төрө. □ Жанр. Жанр уҙен-сәлектәре. Жанр төрҙәре. Романдың жанрын билдәләу. ■ Халыҡ ижадының башҡа жанрҙарынан айырмалы рәуештә, мәҡәлдәр теге йәки был фекерҙе көсәйтеу, раҫлау йә булмаһа кире ҡағыу өсөн телмәр ағышына индерелә. Ф. Нәҙершина.
ЖАРГОН [рус. < фр. jargon] (Р: жаргон; И.: jargon, slang; T.: argo) и. лингв.
1. Бер төркөм кешеләр, социаль ҡатламдар тарафынан ҡулланылған махсус һүҙҙәр. □ Жаргон. Жаргон менән һөйләшеу. Телмәрҙе жаргон һуҙҙәрҙән таҙартыу. Жаргонға ҡоролған телмәр. Жаргонды аңламау.
2. Әҙәби тел нормаһын боҙған, хаталы, дөрөҫ булмаған телмәр. □ Жаргон. Жаргондан ҡотолоу.
ЖАРИЯ [ғәр. и. иҫк. кит. ҡар. йәриә 2.
ЖАРЫУ (жар-) (Р.: сечь; И.: beat, flog; T.: vurmak) ҡ. диал.
Туҡмау, ярыу. □ Сечь, бить. ■ Асыуын атҡа төшөрөп, уны жара башлай торған. Экспедиция материалдарынан.
ЖАСУС [ғәр. (Р: сыщик, шпион; И.: detective; police spy; sleuth; T: casus) и. иҫк. кит.
1. Ясус, шымсы. □ Сыщик, шпион. ■ Һаҡланыбыраҡ эш итегеҙ, берәр насар хәл булмаһын, беҙҙең куршелә жасусҡа оҡшаған бер кеше бар, һаҡлана курегеҙ, балаҡайҙар! Б. Мирзанов.
2. Йәшерен полиция агенты. □ Тайный агент полиции. Жасустан йәшенеп ҡалыу.
ЖАФИ [ғәр. 9^] (Р: мучающий; И.: tormenting; T: cefakâr) с. иҫк. кит.
19*
579
Туҫтаҡ, каса. □ Небольшая чашка, кубок. Ағас жам. Биҙәкле жом. Я Мөхәббәт жомын эсеп шәһадәт нуры менән мөнәууәр булған ғазилар хөрмәтенә. М. Өмөтбаев.
ЖАМАЯҠ (жамаяғы) и. ҡар. жам.
ЖАМИҒ и. иҫк. кит. ҡар. йәмиғ.
■ Баҡсаһарай ҡалаһында хандарҙың баҡса вә һарайҙары, фонтандары, йәғни шишмәләре вә жамиғтары ғәжәйеп ерҙәрҙер. М. Өмөтбаев.
ЖАМӘ [фарс. (Р.: верхняя одежда; И.: overcoat, outer clothing; Т.: came) и. иҫк. кит.
Өҫ кейеме, кейем. □ Верхняя одежда, одежда, одеяние. ■ Жамәһе көһнә уланә бәд гөман мәтлуб имәс. М. Аҡмулла. Ғәжәптер был заман халҡы, кейерҙәр жамә, дәлки .. арынмаҫтар заломдарҙан. Мөнәжәттән.
ЖАМӘКӘН [фарс. û* (Р: гардероб; И.: wardrobe; T.: camekan) и. иҫк. кит.
1. Кейем һалыу урыны, кейем шкафы.
□ Гардероб.
2. Сисенеү урыны (мунсала). □ Раздевалка (в бане).
ЖАН I и. иҫк. кит. ҡар. йән I.
ЖАН II и. диал. ҡар. ян.
ЖАНАН [фарс. и. иҫк. кит. ҡар. йәнәш I. ■ Кемдең выжданы юҡ — жананы юҡдыр, кемдең жананы юҡ — жаны юҡдыр. М. Аҡмулла.
ЖАНДАРМ [рус. < фр. gens d’arme, gens ‘кешеләр' + агте ‘ҡорал’] (Р.: жандарм; И.: gendarme; T.: jandarma) и.
Жандармерияла хеҙмәт иткән кеше.
□ Жандарм. Жандарм офицеры. ■ [Заур] йоҡоға китергә лә өлгөрә алмай, ике жандарм ишекшаҡылдата. Ә. Чаныш. Ул [Ғариф]солан араһы утә ҡаршылағы аш өйөнә йәһәт кенә сығып ҡомған килтерҙе һәм жандармдарҙың ҡулын йыуҙырҙы. Ж. Кейекбаев.
ЖАНДАРМЕРИЯ [рус. < фр. gendarmerie] (Р: жандармерия; И.: gendarmerie; T.: jandarma) и.
Хәрби полиция ғәскәре. □ Жандармерия. Жандармерия башлығы. Жандармерия корпусы.
ЖАНИБ [ғәр. (Р: сторона; И.: side; T.: canip) и. иҫк. кит.
Яҡ, тараф. □ Сторона, бок; фланг. ■ Падишаһыбыҙ жанибында беҙҙәргә мәрхәмәттәр ирешеп,.. сәләмәттә булырбыҙ, тип әйтеуебеҙ. «Батыршаның хаты».
ЖАНР [рус. < фр. genre ‘төр’] (Р: жанр; И.: genre; T.: janr) и.
Әҙәбиәт һәм сәнғәттәге үҙенә бер төрлө сюжет һәм стилистик үҙенсәлек менән билдәләнгән әҫәрҙәр төрө. □ Жанр. Жанр уҙен-сәлектәре. Жанр төрҙәре. Романдың жанрын билдәләу. ■ Халыҡ ижадының башҡа жанрҙарынан айырмалы рәуештә, мәҡәлдәр теге йәки был фекерҙе көсәйтеу, раҫлау йә булмаһа кире ҡағыу өсөн телмәр ағышына индерелә. Ф. Нәҙершина.
ЖАРГОН [рус. < фр. jargon] (Р: жаргон; И.: jargon, slang; T.: argo) и. лингв.
1. Бер төркөм кешеләр, социаль ҡатламдар тарафынан ҡулланылған махсус һүҙҙәр. □ Жаргон. Жаргон менән һөйләшеу. Телмәрҙе жаргон һуҙҙәрҙән таҙартыу. Жаргонға ҡоролған телмәр. Жаргонды аңламау.
2. Әҙәби тел нормаһын боҙған, хаталы, дөрөҫ булмаған телмәр. □ Жаргон. Жаргондан ҡотолоу.
ЖАРИЯ [ғәр. и. иҫк. кит. ҡар. йәриә 2.
ЖАРЫУ (жар-) (Р.: сечь; И.: beat, flog; T.: vurmak) ҡ. диал.
Туҡмау, ярыу. □ Сечь, бить. ■ Асыуын атҡа төшөрөп, уны жара башлай торған. Экспедиция материалдарынан.
ЖАСУС [ғәр. (Р: сыщик, шпион; И.: detective; police spy; sleuth; T: casus) и. иҫк. кит.
1. Ясус, шымсы. □ Сыщик, шпион. ■ Һаҡланыбыраҡ эш итегеҙ, берәр насар хәл булмаһын, беҙҙең куршелә жасусҡа оҡшаған бер кеше бар, һаҡлана курегеҙ, балаҡайҙар! Б. Мирзанов.
2. Йәшерен полиция агенты. □ Тайный агент полиции. Жасустан йәшенеп ҡалыу.
ЖАФИ [ғәр. 9^] (Р: мучающий; И.: tormenting; T: cefakâr) с. иҫк. кит.
19*
579