Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 587 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЖӘҮЗӘ
2. Күркәмлелек, зиннәтлелек, ҡупшылыҡ.
□ Великолепие, величественность, блеск, пышность. ■ Уҡығанға был донъяла жәләл булыр, харам тигән куп шәйҙәр хәләл булыр. Ырыҫ-дәуләт шишмәһен асам тиһәң, ғилем-һонәр берҙән-бер әмәл булыр. М. Аҡмулла.
ЖӘЛӘЛӘ [ғәр. <1 (Р.: великий, вели-
чественный; И.: great, grand; T.: celil) с. иҫк. кит.
Бөйөк, дәрәжәле, ололоҡло (Аллаға ҡарата). □ Великий, величественный (эпитеты Аллаха).
ЖӘМАЛ [ғәр. (Р/ красота, миловидность; И.: beauty, prettiness; T.: cemal) с. иҫк. кит.
Йөҙ матурлығы, гүзәллек, яғымлылыҡ, йәмлелек, һылыулыҡ. □ Красота, миловидность, привлекательность. ■ Жәдидәи замандан жәмал асып курһәтте аҡ ғәйрәтен яңғыҙ был ир. М. Аҡмулла. Был йыһанда минең кеуек һөйөшмәгә белмәйһең, һалҡын жәмалың менән ҡуҙғатма һин йөрәген. М. Өмөтбаев.
ЖӘМИҒ [ғәр. (Р.: всё; И.: ali; T: cemi)
с. иҫк. кит.
1. Йәмиғ. □ Всё, всё что есть; всё вместе взятое. ■ Жәмиғ өммәттәренә сәләмәт вә рәхмәт булһын. М. Өмөтбаев.
2. Йәмиғ мәсет. □ Соборная мечеть.
ЖӘМӘҒӘТ [ғәр и. иҫк. кит. ҡар. йәмәғәт. Тыңлағыҙ әле, жәмәғәт!
ЖӘНК [фарс. (Р.: война, битва;
И.: war, battle; T.: cenk) и. иҫк. кит.
Һуғыш, бәрелеш. □ Война, битва, бой, столкновение, сражение. Жәнк ҡоралы. ■ Нуғай юлы башҡорттары жәнк ҡоралдары төҙөйҙәр. «Батыршаның хаты». Ҡуйып хан жәнк ярағын, куҙен һалып һарайға, тапты йәнә кәрәктә. М. Өмөтбаев.
ЖӘННӘТ [ғәр. як] и. иҫк. кит. ҡар. йәннәт.
ЖӘНҮБ [ғәр. чок] и. иҫк. кит. ҡар. йәнүб. ■ Хосусан диңгеҙҙәр кискәндә жәнуб Италияһында Амальфи исемле ҡаланан Флавия исемле кем-һәнә иң әуәл магнит уғын
диңгеҙҙә юл курһәтер өсөн дәстгир итте. М. Өмөтбаев.
ЖӘРЕХ [ғәр. (Р: обидный, ранящий; И.: insulting, abusive; T: cerh) с. иҫк. кит.
Яра һалғыс, хур иткес, рәнйеткес.
□ Обидный, наносящий обиду, оскорбительный, ранящий, уязвляющий. Жәрех ҡылыҡ. Жәрех һуҙ.
ЖӘРЕХ ҠЫЛЫУ (жәрех ҡыл ) (Р: на носить оскорбление; И.: slander; calumniate, defame; T.: cerh etmek) ҡ. иҫк. кит.
Яралау, рәнйетеү. □ Наносить оскорбление, обиду; оклеветать; ранить. И Ғәҙәте йэ мыҫҡыллау йәки хурлау, һуҙ һөйләмәҫ берәуҙе жәрех ҡылмай. М. Аҡмулла.
ЖӘРИДӘ [ғәр. Цц*] и. иҫк. кит. ҡар. гәзит. ■ Куп дошмандар араһында әҙ мосолман .. Быларҙың мазлум булған хәле илә жәридәләр тулы була. М. Ғафури.
ЖӘСАРӘТ [ғәр. ^»>4 и. иҫк. кит. ҡар. йәсарәт.
ЖӘСАРӘТЛӘНЕҮ (жәсарәтлән-) ҡ. иҫк. кит. ҡар. йәсарәтләнеү.
ЖӘСӘД [ғәр. -^] (Р: тело, плоть; И.: matter; body; flesh; T: ceset) и. иҫк. кит.
Кәүҙә. □ Тело, плоть. Жәсәде ергә ку-мелде. ■ Бөйөк даһиҙың жәсәде мәңгегә махсус мавзолейға кертеп ҡуйыла. И. Насыри.
ЖӘУАЗ [ғәр. (Р: возможность;
И.: possibility, permissibility; T: cevaz) и.
1. Мөмкинлек, яраҡлылыҡ, дөрөҫ булыу, эшләргә ярау. □ Возможность, допустимость, позволительность; законность.
■ Шаригтың сөкутенән жәуаз мөфад. М. Аҡмулла.
2. Рөхсәт. □ Разрешение. Сик аша утер-гә жәуаз алыу.
ЖӘҮЕР [ғәр. j»] и. диал. ҡар. ара II.
■ Беҙҙең ғәйнәләр элек ҡуян, айыу, буре жәуерҙәренә буленгән, хәҙерге йәштәр бик белмәй инде. Экспедиция материалдарынан.
ЖӘҮЗӘ [ғәр. (Р: Близнецы;
И.: Gemini; T: Cevza) и. астр. иҫк.
1. (баш хәреф менән) астр. Ун ике бөрөждөң береһе, Игеҙәктәр (Сәуер менән Са
587
2. Күркәмлелек, зиннәтлелек, ҡупшылыҡ.
□ Великолепие, величественность, блеск, пышность. ■ Уҡығанға был донъяла жәләл булыр, харам тигән куп шәйҙәр хәләл булыр. Ырыҫ-дәуләт шишмәһен асам тиһәң, ғилем-һонәр берҙән-бер әмәл булыр. М. Аҡмулла.
ЖӘЛӘЛӘ [ғәр. <1 (Р.: великий, вели-
чественный; И.: great, grand; T.: celil) с. иҫк. кит.
Бөйөк, дәрәжәле, ололоҡло (Аллаға ҡарата). □ Великий, величественный (эпитеты Аллаха).
ЖӘМАЛ [ғәр. (Р/ красота, миловидность; И.: beauty, prettiness; T.: cemal) с. иҫк. кит.
Йөҙ матурлығы, гүзәллек, яғымлылыҡ, йәмлелек, һылыулыҡ. □ Красота, миловидность, привлекательность. ■ Жәдидәи замандан жәмал асып курһәтте аҡ ғәйрәтен яңғыҙ был ир. М. Аҡмулла. Был йыһанда минең кеуек һөйөшмәгә белмәйһең, һалҡын жәмалың менән ҡуҙғатма һин йөрәген. М. Өмөтбаев.
ЖӘМИҒ [ғәр. (Р.: всё; И.: ali; T: cemi)
с. иҫк. кит.
1. Йәмиғ. □ Всё, всё что есть; всё вместе взятое. ■ Жәмиғ өммәттәренә сәләмәт вә рәхмәт булһын. М. Өмөтбаев.
2. Йәмиғ мәсет. □ Соборная мечеть.
ЖӘМӘҒӘТ [ғәр и. иҫк. кит. ҡар. йәмәғәт. Тыңлағыҙ әле, жәмәғәт!
ЖӘНК [фарс. (Р.: война, битва;
И.: war, battle; T.: cenk) и. иҫк. кит.
Һуғыш, бәрелеш. □ Война, битва, бой, столкновение, сражение. Жәнк ҡоралы. ■ Нуғай юлы башҡорттары жәнк ҡоралдары төҙөйҙәр. «Батыршаның хаты». Ҡуйып хан жәнк ярағын, куҙен һалып һарайға, тапты йәнә кәрәктә. М. Өмөтбаев.
ЖӘННӘТ [ғәр. як] и. иҫк. кит. ҡар. йәннәт.
ЖӘНҮБ [ғәр. чок] и. иҫк. кит. ҡар. йәнүб. ■ Хосусан диңгеҙҙәр кискәндә жәнуб Италияһында Амальфи исемле ҡаланан Флавия исемле кем-һәнә иң әуәл магнит уғын
диңгеҙҙә юл курһәтер өсөн дәстгир итте. М. Өмөтбаев.
ЖӘРЕХ [ғәр. (Р: обидный, ранящий; И.: insulting, abusive; T: cerh) с. иҫк. кит.
Яра һалғыс, хур иткес, рәнйеткес.
□ Обидный, наносящий обиду, оскорбительный, ранящий, уязвляющий. Жәрех ҡылыҡ. Жәрех һуҙ.
ЖӘРЕХ ҠЫЛЫУ (жәрех ҡыл ) (Р: на носить оскорбление; И.: slander; calumniate, defame; T.: cerh etmek) ҡ. иҫк. кит.
Яралау, рәнйетеү. □ Наносить оскорбление, обиду; оклеветать; ранить. И Ғәҙәте йэ мыҫҡыллау йәки хурлау, һуҙ һөйләмәҫ берәуҙе жәрех ҡылмай. М. Аҡмулла.
ЖӘРИДӘ [ғәр. Цц*] и. иҫк. кит. ҡар. гәзит. ■ Куп дошмандар араһында әҙ мосолман .. Быларҙың мазлум булған хәле илә жәридәләр тулы була. М. Ғафури.
ЖӘСАРӘТ [ғәр. ^»>4 и. иҫк. кит. ҡар. йәсарәт.
ЖӘСАРӘТЛӘНЕҮ (жәсарәтлән-) ҡ. иҫк. кит. ҡар. йәсарәтләнеү.
ЖӘСӘД [ғәр. -^] (Р: тело, плоть; И.: matter; body; flesh; T: ceset) и. иҫк. кит.
Кәүҙә. □ Тело, плоть. Жәсәде ергә ку-мелде. ■ Бөйөк даһиҙың жәсәде мәңгегә махсус мавзолейға кертеп ҡуйыла. И. Насыри.
ЖӘУАЗ [ғәр. (Р: возможность;
И.: possibility, permissibility; T: cevaz) и.
1. Мөмкинлек, яраҡлылыҡ, дөрөҫ булыу, эшләргә ярау. □ Возможность, допустимость, позволительность; законность.
■ Шаригтың сөкутенән жәуаз мөфад. М. Аҡмулла.
2. Рөхсәт. □ Разрешение. Сик аша утер-гә жәуаз алыу.
ЖӘҮЕР [ғәр. j»] и. диал. ҡар. ара II.
■ Беҙҙең ғәйнәләр элек ҡуян, айыу, буре жәуерҙәренә буленгән, хәҙерге йәштәр бик белмәй инде. Экспедиция материалдарынан.
ЖӘҮЗӘ [ғәр. (Р: Близнецы;
И.: Gemini; T: Cevza) и. астр. иҫк.
1. (баш хәреф менән) астр. Ун ике бөрөждөң береһе, Игеҙәктәр (Сәуер менән Са
587