Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 588 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЖӘҮӘЛАН
ратан бөрөждәре уртаһында урынлашҡан). □ Близнецы.
2. Ҡояш календары буйынса, осонсо айҙың ғәрәпсә исеме (өлөшләтә 22 май — 21 июнь ваҡытына тура килә). □ Жавза (знак зодиака, соответствующий третьему месяцу иранского солнечного календаря). Жәузә башында кәкук саҡыра. ■ Ҡуҙғалыш .. жәузәнец ахыр көндәренә тәғәйенләнә. Ғ. Ибраһимов. Атабыҙ .. Ялсығол .. донъянан утте алтмыш йәшендә, рәжәп айында, жәузәнец егерме алтынсы яумендә. «Башҡорт шәжәрәләре». ■ Аҡыҡ — йөҙөк ҡашы, жәузә — яҙҙыц башы. Әйтем.
ЖӘҮӘЛАН [ғәр. и^| (Р.: путешествие; И.: travel; journey; T.: cevelan) и. иҫк. кит.
1. Сәйәхәт, сәфәр, ил гиҙеү. □ Путешествие, поездка, странствие.
2. Әйләнеп йөрөү, урап әйләнеү; хәрәкәт итеү. □ Хождение, вращение, блуждание; обход, объезд. ■ Һәр бер йән сәйран [кәйеф-сафа] ҡылыр сәбилендә [юлында], былбылдар жәуәлан ҡылыр сәрирендә [тәхетендә]. М. Аҡмулла.
ЖӘҮӘЛАН ИТЕҮ (жәүәлан ит-) (Р: путешествовать; И.: travel, go on travels; T.: cevelan etmek) ҡ. иҫк. кит.
Ил гиҙеү, сәйәхәт итеү. □ Путешествовать, странствовать. ■ [Аҡмулла]хәйли мөд
дәт жәуәлан итмештер, һис бер ваҡыт асыл ватанына ғәудәт итмәмештер. Картотека фондынан.
ЖӘҮӘЛАН ҠЫЛЫУ (жәүәлан ҡыл ) ҡ. ҡар. жәүәлан итеү.
ЖӘҺЕД [ғәр. (Р: старание; И.: endeavour, effort; diligence; T.: cehdetme) и. иҫк. кит.
Тырышлыҡ, хәстәр, көс һалыу. □ Старание, усилие. ■ Үҙебеҙ курмәһәк жәһеден, туғандар, кеше өсөн ҡайғырыу аҙҙыр, тигәндәр. М. Өмөтбаев.
ЖӘҺЕД ҠЫЛЫУ (жәһед ҡыл-) (Р: стараться; И.: try; seek; T.: cehdetmek) ҡ. иҫк. кит.
Тырышыу, тырышлыҡ күрһәтеү, хәстәрләү. □ Стараться; проявить усердие, старание. Ғилем алыуҙа жәһед ҡылыу.
ЖЮРИ [рус. < фр. jury < лат. juro ‘ант итәм’] (Р: жюри; И.: jury; T: jüri) и.
Ярыш һәм күргәҙмәләрҙә кем нисәнсе урынды алғанын билдәләү өсөн ҡуйылған белгестәр төркөмө. □ Жюри. Конкурс жю-рийы. Жюри ағзаһы. Йәштәренец сығышы жюри тарафынан юғары баһаланды. ■ Халыҡ Хәмит ҡурайсының сығышын нығыраҡ яратһа ла, уҙе жюриҙа булғанға курәме, әллә башҡа сәбәптәнме, Хәмит сәсән беренселекте Ғәбит сәсәнгә бирҙертә. Ә. Сөләймәнов.
3 [зэ] (Р: одиннадцатая буква башкирского алфавита; И.: the eleventh letter of the Bashkir alphabet; T.: Başkurt alfabesinin on birinci harfi)
Башҡорт алфавитының ун беренсе хәрефе. Ышҡыулы, яңғырау, тел алды — теш [з] тартынҡыһын, билдәләй. Ҙур (баш) хәреф — 3, бәләкәй — з формаһында яҙыла. □ Одиннадцатая буква башкирского алфавита. з-ны билдәләп курһәтеу.
ЗАБАСТОВКА [рус.] и. ҡар. эш ташлау.
■ Яҙ башында уның фабригында эшселәре
забастовка яһап, бик куп зыянға һуҡҡандар икән. Һ. Дәүләтшина.
ЗАБАСТОВКАСЫ и. ҡар. эш ташлаусы.
ЗАБОЙ [рус.] и. ҡар. өңөш. Кумер сығарыу забойы. Мәғдән сығарғанда соҡолған забой. Шахтёр забойҙары. Забой механизмы. Забой өцөу (сабыу). ■ Забойҙы быраулап бөтөп баралар, оҙаҡламай шартлатырға тейештәр. Р. Солтангәрәев.
ЗАБОЙСЫ (Р: забойщик; И.: faceworker, (coal-)hewer; T.: madenci) и.
588
ратан бөрөждәре уртаһында урынлашҡан). □ Близнецы.
2. Ҡояш календары буйынса, осонсо айҙың ғәрәпсә исеме (өлөшләтә 22 май — 21 июнь ваҡытына тура килә). □ Жавза (знак зодиака, соответствующий третьему месяцу иранского солнечного календаря). Жәузә башында кәкук саҡыра. ■ Ҡуҙғалыш .. жәузәнец ахыр көндәренә тәғәйенләнә. Ғ. Ибраһимов. Атабыҙ .. Ялсығол .. донъянан утте алтмыш йәшендә, рәжәп айында, жәузәнец егерме алтынсы яумендә. «Башҡорт шәжәрәләре». ■ Аҡыҡ — йөҙөк ҡашы, жәузә — яҙҙыц башы. Әйтем.
ЖӘҮӘЛАН [ғәр. и^| (Р.: путешествие; И.: travel; journey; T.: cevelan) и. иҫк. кит.
1. Сәйәхәт, сәфәр, ил гиҙеү. □ Путешествие, поездка, странствие.
2. Әйләнеп йөрөү, урап әйләнеү; хәрәкәт итеү. □ Хождение, вращение, блуждание; обход, объезд. ■ Һәр бер йән сәйран [кәйеф-сафа] ҡылыр сәбилендә [юлында], былбылдар жәуәлан ҡылыр сәрирендә [тәхетендә]. М. Аҡмулла.
ЖӘҮӘЛАН ИТЕҮ (жәүәлан ит-) (Р: путешествовать; И.: travel, go on travels; T.: cevelan etmek) ҡ. иҫк. кит.
Ил гиҙеү, сәйәхәт итеү. □ Путешествовать, странствовать. ■ [Аҡмулла]хәйли мөд
дәт жәуәлан итмештер, һис бер ваҡыт асыл ватанына ғәудәт итмәмештер. Картотека фондынан.
ЖӘҮӘЛАН ҠЫЛЫУ (жәүәлан ҡыл ) ҡ. ҡар. жәүәлан итеү.
ЖӘҺЕД [ғәр. (Р: старание; И.: endeavour, effort; diligence; T.: cehdetme) и. иҫк. кит.
Тырышлыҡ, хәстәр, көс һалыу. □ Старание, усилие. ■ Үҙебеҙ курмәһәк жәһеден, туғандар, кеше өсөн ҡайғырыу аҙҙыр, тигәндәр. М. Өмөтбаев.
ЖӘҺЕД ҠЫЛЫУ (жәһед ҡыл-) (Р: стараться; И.: try; seek; T.: cehdetmek) ҡ. иҫк. кит.
Тырышыу, тырышлыҡ күрһәтеү, хәстәрләү. □ Стараться; проявить усердие, старание. Ғилем алыуҙа жәһед ҡылыу.
ЖЮРИ [рус. < фр. jury < лат. juro ‘ант итәм’] (Р: жюри; И.: jury; T: jüri) и.
Ярыш һәм күргәҙмәләрҙә кем нисәнсе урынды алғанын билдәләү өсөн ҡуйылған белгестәр төркөмө. □ Жюри. Конкурс жю-рийы. Жюри ағзаһы. Йәштәренец сығышы жюри тарафынан юғары баһаланды. ■ Халыҡ Хәмит ҡурайсының сығышын нығыраҡ яратһа ла, уҙе жюриҙа булғанға курәме, әллә башҡа сәбәптәнме, Хәмит сәсән беренселекте Ғәбит сәсәнгә бирҙертә. Ә. Сөләймәнов.
3 [зэ] (Р: одиннадцатая буква башкирского алфавита; И.: the eleventh letter of the Bashkir alphabet; T.: Başkurt alfabesinin on birinci harfi)
Башҡорт алфавитының ун беренсе хәрефе. Ышҡыулы, яңғырау, тел алды — теш [з] тартынҡыһын, билдәләй. Ҙур (баш) хәреф — 3, бәләкәй — з формаһында яҙыла. □ Одиннадцатая буква башкирского алфавита. з-ны билдәләп курһәтеу.
ЗАБАСТОВКА [рус.] и. ҡар. эш ташлау.
■ Яҙ башында уның фабригында эшселәре
забастовка яһап, бик куп зыянға һуҡҡандар икән. Һ. Дәүләтшина.
ЗАБАСТОВКАСЫ и. ҡар. эш ташлаусы.
ЗАБОЙ [рус.] и. ҡар. өңөш. Кумер сығарыу забойы. Мәғдән сығарғанда соҡолған забой. Шахтёр забойҙары. Забой механизмы. Забой өцөу (сабыу). ■ Забойҙы быраулап бөтөп баралар, оҙаҡламай шартлатырға тейештәр. Р. Солтангәрәев.
ЗАБОЙСЫ (Р: забойщик; И.: faceworker, (coal-)hewer; T.: madenci) и.
588