Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 608 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЗАҺИР
Яҡты, матур; нурлы, нур сәсеүсе. □ Яркий, лучистый, блестящий, прекрасный. Заһир булыу.
ЗАҺИР II [ғәр. (Р.: видимый; И.: visible; T.: zahir) с.
Күренеп торған; асыҡ, билдәле. □ Видимый, явный, ясный, очевидный. Уның кем икәне заһир. Ғәйебе заһир тугел. ■ Һәр ерҙә дәлил менән һуҙе баһир, ҡеуәтенә келәм шаһит көндәй заһир. М. Аҡмулла.
ЗАҺИР III [ғәр. (Р.: помощник; И.: aide; T.: zahir) и.
Ярҙамсы, үҙ ҡарамағына (ҡанаты аҫтына) алыусы. □ Помощник, покровитель, защитник. Заһирға ышаныу.
ЗАҺИР БУЛЫУ (заһир бул-) (Р: появляться; И.: appear; T.: çıkmak) ҡ.
Барлыҡҡа килеү, ғәмәлгә ашыу; күренә башлау. □ Появляться, возникать. Я 1683 йылда Минзәлә тирәһендә йәнә башҡорт фетнәләре заһир булды. М. Һаҙыев. Әҙәбиәтебеҙҙә, хикәйә вә романдар заһир була башлағандан бирле һәнуз, бер торло яҙыу бара. Ғ. Рафиҡи. Бер-ике юл яҙырға килде урын, беҙҙә юҡмы курә алмаған хаҡлыҡ нурын? Мәсеттең серегән тура бағанаһыныц урынында заһир булһын ныҡлы нигеҙ, ҡалын таштар. И. Насыри. Беҙҙә юҡмы курә алмаған хаҡлыҡ нурын: ҡояш кеуек заһир булған хәҡиҡәткә шәхес өсөн ҡаршы төшөп, килә ҡырын. М. Ғафури.
ЗАЧЁТ [рус.] (Р: зачёт; И.: credit test; T.: sınav) и.
1. Юғары йәки махсус урта мәктәптәрҙә практик белем кимәлен тикшереү һынауының бер төрө. □ Зачёт. / Зачётный. Зачёт биреу. Зачётҡа әҙерләнеу. Ҡышҡы зачёт сессияһы. ■ Әле ҡасан ғына Фәйез студент ине. Донъя мәшәҡәттәренең ни икәнен дә белмәйенсә, уҙенең һабаҡташтары менән зачёт артынан зачёт, имтихан артынан имтихан биреп йөрөй ине! В. Исхаҡов. Үткән саҡта тыныс утә алмайым, институт, һинең яныңдан. Дурт йыл интектергән зачёттарҙы һәм, профессор, һине һағынам. М. Хәй.
2. һөйл. Шул һынауҙы уңышлы тапшырғанды белдергән билдә. □ Зачёт, зачтено. Зачёт ҡуйыу. Зачёт алыу.
3. спорт. Спортсмен йәки команданы алынған бөтә мәрәйҙәр буйынса баһалау.
□ Зачёт. Дөйөм зачёт таблицаһы.
ЗАЧЁТКА [рус.] и. һөйл. ҡар. зачёт кенәгәһе. Зачёткалағы билдәләр.
ЗАЧЁТ КЕНӘГӘҺЕ (Р: зачётная книжка; И.: student’s record book; T: öğrenci defteri) и.
Студенттың һынауҙар, курс, диплом эштәре өсөн алған билдәләре ҡуйылған документ. □ Зачётная книжка. Я [1 сентябрҙә] Республика Президенты йәштәргә студент билеты, зачёт кенәгәһе, белем асҡысы символдарын тапшырҙы. «Башҡортостан», 2 сентябрь 2011.
ЗАЯ I |ғәр. (Р: напрасный; И.: in vain, idle; T: nafile) c.
Әрәмгә, бушҡа үткән (ваҡытҡа ҡарата).
□ Напрасный, бесполезный. Я Үлем килер, ләкин шул саҡта ла зарһыҙ булһын һуңғы өндәрем. Әйтһәм ине: «Минең ғумеремдә булманы тип зая көндәрем». Ш. Бикҡол.
ЗАЯ II [ғәр. (Р: напрасно, зря; И.: in vain; T: boşuna) p.
Әрәмгә, бушҡа. □ Напрасно, зря, даром. Зая булыу. Гумер зая утеу. Я Әлдә йондоҙ тугелһең, — тип егете әйтте ҡабат, -ғумер зая утер ине, зәңгәр куктәргә ҡарап. К. Кинйәбулатова. Килмәһә, Зөлхизә ни эшләр? Бөтә ғумере шулай зая уҙырмы ни уның? 3. Биишева.
ЗАЯ БУЛЫУ (зая бул-) (Р: потеряться; И.: be lost; T.: zail olmak) ҡ.
1. Юҡҡа сығыу, юғалыу. □ Потеряться, исчезать. Ҡайҙалыр китеп зая булды.
2. Әрәм булыу. □ Пропасть зря, пропасть даром. Ватылып зая булды.
ЗАЯВКА [рус.] и. ҡар. ғариза. Коллектив заявка. Заявка алыу. Заявка биреу.
ЗАЯҒА [ғәр. (Р: напрасно, зря; И.: in vain; T.: boşuna) p.
Әрәмгә, бушҡа. □ Напрасно, зря, даром. Заяға ваҡыт уҙғарыу. Заяға йөрөу. Заяға китеу. Ғумерҙе заяға уткәреу. Я [Хәким:]
608
Яҡты, матур; нурлы, нур сәсеүсе. □ Яркий, лучистый, блестящий, прекрасный. Заһир булыу.
ЗАҺИР II [ғәр. (Р.: видимый; И.: visible; T.: zahir) с.
Күренеп торған; асыҡ, билдәле. □ Видимый, явный, ясный, очевидный. Уның кем икәне заһир. Ғәйебе заһир тугел. ■ Һәр ерҙә дәлил менән һуҙе баһир, ҡеуәтенә келәм шаһит көндәй заһир. М. Аҡмулла.
ЗАҺИР III [ғәр. (Р.: помощник; И.: aide; T.: zahir) и.
Ярҙамсы, үҙ ҡарамағына (ҡанаты аҫтына) алыусы. □ Помощник, покровитель, защитник. Заһирға ышаныу.
ЗАҺИР БУЛЫУ (заһир бул-) (Р: появляться; И.: appear; T.: çıkmak) ҡ.
Барлыҡҡа килеү, ғәмәлгә ашыу; күренә башлау. □ Появляться, возникать. Я 1683 йылда Минзәлә тирәһендә йәнә башҡорт фетнәләре заһир булды. М. Һаҙыев. Әҙәбиәтебеҙҙә, хикәйә вә романдар заһир була башлағандан бирле һәнуз, бер торло яҙыу бара. Ғ. Рафиҡи. Бер-ике юл яҙырға килде урын, беҙҙә юҡмы курә алмаған хаҡлыҡ нурын? Мәсеттең серегән тура бағанаһыныц урынында заһир булһын ныҡлы нигеҙ, ҡалын таштар. И. Насыри. Беҙҙә юҡмы курә алмаған хаҡлыҡ нурын: ҡояш кеуек заһир булған хәҡиҡәткә шәхес өсөн ҡаршы төшөп, килә ҡырын. М. Ғафури.
ЗАЧЁТ [рус.] (Р: зачёт; И.: credit test; T.: sınav) и.
1. Юғары йәки махсус урта мәктәптәрҙә практик белем кимәлен тикшереү һынауының бер төрө. □ Зачёт. / Зачётный. Зачёт биреу. Зачётҡа әҙерләнеу. Ҡышҡы зачёт сессияһы. ■ Әле ҡасан ғына Фәйез студент ине. Донъя мәшәҡәттәренең ни икәнен дә белмәйенсә, уҙенең һабаҡташтары менән зачёт артынан зачёт, имтихан артынан имтихан биреп йөрөй ине! В. Исхаҡов. Үткән саҡта тыныс утә алмайым, институт, һинең яныңдан. Дурт йыл интектергән зачёттарҙы һәм, профессор, һине һағынам. М. Хәй.
2. һөйл. Шул һынауҙы уңышлы тапшырғанды белдергән билдә. □ Зачёт, зачтено. Зачёт ҡуйыу. Зачёт алыу.
3. спорт. Спортсмен йәки команданы алынған бөтә мәрәйҙәр буйынса баһалау.
□ Зачёт. Дөйөм зачёт таблицаһы.
ЗАЧЁТКА [рус.] и. һөйл. ҡар. зачёт кенәгәһе. Зачёткалағы билдәләр.
ЗАЧЁТ КЕНӘГӘҺЕ (Р: зачётная книжка; И.: student’s record book; T: öğrenci defteri) и.
Студенттың һынауҙар, курс, диплом эштәре өсөн алған билдәләре ҡуйылған документ. □ Зачётная книжка. Я [1 сентябрҙә] Республика Президенты йәштәргә студент билеты, зачёт кенәгәһе, белем асҡысы символдарын тапшырҙы. «Башҡортостан», 2 сентябрь 2011.
ЗАЯ I |ғәр. (Р: напрасный; И.: in vain, idle; T: nafile) c.
Әрәмгә, бушҡа үткән (ваҡытҡа ҡарата).
□ Напрасный, бесполезный. Я Үлем килер, ләкин шул саҡта ла зарһыҙ булһын һуңғы өндәрем. Әйтһәм ине: «Минең ғумеремдә булманы тип зая көндәрем». Ш. Бикҡол.
ЗАЯ II [ғәр. (Р: напрасно, зря; И.: in vain; T: boşuna) p.
Әрәмгә, бушҡа. □ Напрасно, зря, даром. Зая булыу. Гумер зая утеу. Я Әлдә йондоҙ тугелһең, — тип егете әйтте ҡабат, -ғумер зая утер ине, зәңгәр куктәргә ҡарап. К. Кинйәбулатова. Килмәһә, Зөлхизә ни эшләр? Бөтә ғумере шулай зая уҙырмы ни уның? 3. Биишева.
ЗАЯ БУЛЫУ (зая бул-) (Р: потеряться; И.: be lost; T.: zail olmak) ҡ.
1. Юҡҡа сығыу, юғалыу. □ Потеряться, исчезать. Ҡайҙалыр китеп зая булды.
2. Әрәм булыу. □ Пропасть зря, пропасть даром. Ватылып зая булды.
ЗАЯВКА [рус.] и. ҡар. ғариза. Коллектив заявка. Заявка алыу. Заявка биреу.
ЗАЯҒА [ғәр. (Р: напрасно, зря; И.: in vain; T.: boşuna) p.
Әрәмгә, бушҡа. □ Напрасно, зря, даром. Заяға ваҡыт уҙғарыу. Заяға йөрөу. Заяға китеу. Ғумерҙе заяға уткәреу. Я [Хәким:]
608