Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 609 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЗЕЛ
Заяға утте ғумер, бай тупһаһын тапап байып булманы. Ф. Иҫәнғолов.
ЗАЯ ИТЕҮ (зая ит-) (Р.: губить зря; И.: destroy in vain; T.: zail etmek) ҡ.
Бушҡа әрәмләү, юҡҡа сығарыу □ Губить зря, тратить попусту. Ваҡытты зая итеу.
♦ Зая аҡыл булыу (йәки аҡылға зая булыу) аҡылдан мәхрүм булыу. □ Быть сумасшедшим. Аҡылдан зая булыу аҡылдан мәхрүм ҡалыу, аҡылды юғалтыу. □ Лишиться ума.
ЗВЕНО [рус.] (Р.: звено; И.: team; section; T.: grup) и.
1. Ойошманың иң бәләкәй берәмеге. □ Звено. Баҫыусылар звеноһы. Звено ағзаһы. Кескәйҙәр звеноһы. К Беҙҙең звенола уҙ-ара ҡарауыл эше лә уҙебеҙҙең тәртип буйынса ҡуйылған. Д. Юлтый. [Юламанов:] Туғайҙа Гөлбикә звеноһының — өс гектар, Сәруәр звеноһының дурт гектар ере бар. Р. Ниғмәти.
2. һөйл. Бөтөндөң бер өлөшө: сылбыр ҡулсаһы, өлгө, күҙәнәк. □ Звено. Тәҙрә звеноһы. Сылбыр звеноһы.
ЗЕБЕРЛӘТЕҮ (зеберләт-) ҡ. диал. ҡар. земберләтеү.
ЗЕБРА [рус. < фр. zebre} (Р: зебра; И.: zebra; T.: zebir) и. зоол.
һыҙат-һыҙат төшкән аҡлы-ҡаралы ҡырағай Африка аты. □ Зебра (лат. Hippotigris).
ЗЕБУ [рус. < фр. zebu} (Р: зебу; И.: zebu; T.: sığır) и. зоол.
Азия менән Африкала таралған йорт хайуаны; бөкрө үгеҙ. □ Зебу (лат. Bos taurus indicus).
ЗЕКЕР [ғәр. (Р: истовая молитва; И.: pious prayer; T.: zikir) и. иҫк.
1. Алла исемен ҡат-ҡат ҡабатлауҙан торған доға. □ Истовая молитва, заключающаяся в повторении имени Аллаха; прославление, зикр. Зекер уҡыу. Зекер эйтеу. Зекер итеп ҡабатлау. ® Галим ятһа йоҡоға, зекер әйтер Аллаға. Халыҡ ижадынан. Йыр йырла-уы зекер, тәсбих тугел, тик аҙыраҡ куңелде кутәрә. Һ. Дәүләтшина.
2. Бик ныҡ хөрмәт иткән, үтә лә ҡәҙерле нәмә. □ Благословенный, благодатный
(о чём). К Зекерем һин, Урал, тәсбихем һин, Урал тиермен гургә кергәндә. Халыҡ йырынан.
3. Иҫкә алыу, иҫкә төшөрөү, иҫтәлек. □ Упоминание, воспоминание. // Память. Ихлас зекер. Куңелдән сыҡмаған зекер. Зекергә бирелеу.
ЗЕКЕР БУЛЫУ (зекер бул-) (Р: пом нить; И.: to be remembered; T.: zikri geçmek) ҡ.
Иҫтә тотолоу, иҫкә алыныу. □ Помнить, быть в памяти. И һиммәтем зекер булһын. М. Өмөтбаев.
ЗЕКЕР ИТЕҮ (зекер ит-) (Р: упоминать; И.: mention; T.: anmak) ҡ.
1. Иҫтә тотоу, иҫкә алыу. □ Упоминать, напоминать. Н [Сөләймән ҡарт:] Мин кеше менән һуғышҡан саҡта ла .. Алла һуҙҙәрен зекер итәм. Ғ. Хәйри.
2. Телгә алып әйтеү. □ Упоминать, говорить. Хәдистә зекер ителгән куренеш. П [Килмәк:] Хәҙер бән бында килеуемдең сәбәбен зекер итеуҙе муафиҡ курәм. Ғ. Ибраһимов.
ЗЕКЕР КЫЛЫУ (зекер ҡыл-) ҡ. ҡар. зекер итеү.
ЗЕКЕР ӘЙТЕҮ (зекер әйт-) (Р.: упоминать; И.: to mention; T.: zikretmek) ҡ.
Алланы ҙурлап, маҡтап доға уҡыу. □ Истово читать молитву. Тәсбих тартып зекер эйтеу. К Яланда яңғыраған аҙан тауышы, Көрьән аяттары йәнгә сихәт бирҙе, кумәкләп зекер эйтеу йөрәктәрҙе сафландырҙы, имам, хәҙрәттәрҙең, ил ағалары — аҡһаҡалдарҙың сығыштары уйландырҙы, рухландырҙы. «Башҡортостан», 18 июнь 2011. Арба өҫтөндә зекер әйтеп барған саҡтарҙа бөтә донъянан ваз кискән кеуек куренәләр. М. Ғафури.
ЗЕКРИ [ғәр. (Р: возвеличенный; И.: glorious; T: zikr-i) с. иҫк.
Данлы, маҡтаулы. □ Возвеличенный, восхвалённый. М Бер мәләк тә ҡаҡмаһын зекри ҡанатын өн менән. Д. Юлтый.
ЗЕЛ и. иҫк. кит. ҡар. шәүлә. ■ Кемдең курҙем зелдәрен, нәҙекәй нәфис билдәрен? М. Өмөтбаев.
20-1.0116.12
609
Заяға утте ғумер, бай тупһаһын тапап байып булманы. Ф. Иҫәнғолов.
ЗАЯ ИТЕҮ (зая ит-) (Р.: губить зря; И.: destroy in vain; T.: zail etmek) ҡ.
Бушҡа әрәмләү, юҡҡа сығарыу □ Губить зря, тратить попусту. Ваҡытты зая итеу.
♦ Зая аҡыл булыу (йәки аҡылға зая булыу) аҡылдан мәхрүм булыу. □ Быть сумасшедшим. Аҡылдан зая булыу аҡылдан мәхрүм ҡалыу, аҡылды юғалтыу. □ Лишиться ума.
ЗВЕНО [рус.] (Р.: звено; И.: team; section; T.: grup) и.
1. Ойошманың иң бәләкәй берәмеге. □ Звено. Баҫыусылар звеноһы. Звено ағзаһы. Кескәйҙәр звеноһы. К Беҙҙең звенола уҙ-ара ҡарауыл эше лә уҙебеҙҙең тәртип буйынса ҡуйылған. Д. Юлтый. [Юламанов:] Туғайҙа Гөлбикә звеноһының — өс гектар, Сәруәр звеноһының дурт гектар ере бар. Р. Ниғмәти.
2. һөйл. Бөтөндөң бер өлөшө: сылбыр ҡулсаһы, өлгө, күҙәнәк. □ Звено. Тәҙрә звеноһы. Сылбыр звеноһы.
ЗЕБЕРЛӘТЕҮ (зеберләт-) ҡ. диал. ҡар. земберләтеү.
ЗЕБРА [рус. < фр. zebre} (Р: зебра; И.: zebra; T.: zebir) и. зоол.
һыҙат-һыҙат төшкән аҡлы-ҡаралы ҡырағай Африка аты. □ Зебра (лат. Hippotigris).
ЗЕБУ [рус. < фр. zebu} (Р: зебу; И.: zebu; T.: sığır) и. зоол.
Азия менән Африкала таралған йорт хайуаны; бөкрө үгеҙ. □ Зебу (лат. Bos taurus indicus).
ЗЕКЕР [ғәр. (Р: истовая молитва; И.: pious prayer; T.: zikir) и. иҫк.
1. Алла исемен ҡат-ҡат ҡабатлауҙан торған доға. □ Истовая молитва, заключающаяся в повторении имени Аллаха; прославление, зикр. Зекер уҡыу. Зекер эйтеу. Зекер итеп ҡабатлау. ® Галим ятһа йоҡоға, зекер әйтер Аллаға. Халыҡ ижадынан. Йыр йырла-уы зекер, тәсбих тугел, тик аҙыраҡ куңелде кутәрә. Һ. Дәүләтшина.
2. Бик ныҡ хөрмәт иткән, үтә лә ҡәҙерле нәмә. □ Благословенный, благодатный
(о чём). К Зекерем һин, Урал, тәсбихем һин, Урал тиермен гургә кергәндә. Халыҡ йырынан.
3. Иҫкә алыу, иҫкә төшөрөү, иҫтәлек. □ Упоминание, воспоминание. // Память. Ихлас зекер. Куңелдән сыҡмаған зекер. Зекергә бирелеу.
ЗЕКЕР БУЛЫУ (зекер бул-) (Р: пом нить; И.: to be remembered; T.: zikri geçmek) ҡ.
Иҫтә тотолоу, иҫкә алыныу. □ Помнить, быть в памяти. И һиммәтем зекер булһын. М. Өмөтбаев.
ЗЕКЕР ИТЕҮ (зекер ит-) (Р: упоминать; И.: mention; T.: anmak) ҡ.
1. Иҫтә тотоу, иҫкә алыу. □ Упоминать, напоминать. Н [Сөләймән ҡарт:] Мин кеше менән һуғышҡан саҡта ла .. Алла һуҙҙәрен зекер итәм. Ғ. Хәйри.
2. Телгә алып әйтеү. □ Упоминать, говорить. Хәдистә зекер ителгән куренеш. П [Килмәк:] Хәҙер бән бында килеуемдең сәбәбен зекер итеуҙе муафиҡ курәм. Ғ. Ибраһимов.
ЗЕКЕР КЫЛЫУ (зекер ҡыл-) ҡ. ҡар. зекер итеү.
ЗЕКЕР ӘЙТЕҮ (зекер әйт-) (Р.: упоминать; И.: to mention; T.: zikretmek) ҡ.
Алланы ҙурлап, маҡтап доға уҡыу. □ Истово читать молитву. Тәсбих тартып зекер эйтеу. К Яланда яңғыраған аҙан тауышы, Көрьән аяттары йәнгә сихәт бирҙе, кумәкләп зекер эйтеу йөрәктәрҙе сафландырҙы, имам, хәҙрәттәрҙең, ил ағалары — аҡһаҡалдарҙың сығыштары уйландырҙы, рухландырҙы. «Башҡортостан», 18 июнь 2011. Арба өҫтөндә зекер әйтеп барған саҡтарҙа бөтә донъянан ваз кискән кеуек куренәләр. М. Ғафури.
ЗЕКРИ [ғәр. (Р: возвеличенный; И.: glorious; T: zikr-i) с. иҫк.
Данлы, маҡтаулы. □ Возвеличенный, восхвалённый. М Бер мәләк тә ҡаҡмаһын зекри ҡанатын өн менән. Д. Юлтый.
ЗЕЛ и. иҫк. кит. ҡар. шәүлә. ■ Кемдең курҙем зелдәрен, нәҙекәй нәфис билдәрен? М. Өмөтбаев.
20-1.0116.12
609