Баш
Рус
Башҡорт теленең академик һүҙлеге. Том III. 623 бит
Һүҙлектәр буйынса эҙләү
ЗЫЙҠЫЛДАУ
халҡы .. уҙ хоҡуғын даулап революция майҙанына сыҡты. Ш. Хоҙайбирҙин.
ЗӨМРӘТ [ғәр. Ъ<] и. ҡар. зөбәржәт 1.
Зөмрәт ҡашлы йөҙөк.
ЗӨРРИӘ и. ҡар. зәррә 1. Зөрриәләй яҡты юҡ.
ЗӨХӘЛ [ғәр. J^j] (Р.: Сатурн; И.: Saturn; T.: Zühal) и. астр. иҫк. кит.
(баш хәреф менән) Юпитер менән Уран араһында Ҡояштан алтынсы торған планета исеме. □ Сатурн.
ЗӨҺӨЛДӨК и. диал. ҡар. этлек. Гел зөһөлдөк кенә уйлау.
ЗӨҺРӘ [ғәр. j] (Р: Венера; И.: Venus; T.: Zühre) и. астр.
(баш хәреф менән) Ҡояштан икенсе торған планета исеме; Сулпан. □ Венера.
ЗӨҺРӘ АУСЫҺЫ (Р: насекомоядное растение; И.: carnivorous plants; T.: etçil bitki türü) и. бот.
Бөжәк ашай торған бәләкәй генә һаҙ үләне. □ Насекомоядное растение.
ЗӨҺРӘ ЙОНДӨҘО и. (баш хәреф менән) астр. ҡар. Зөһрә. ■ Зөләйха, һин ергә ингән хур ҡыҙы, куҙҙәреңдә балҡый Зөһрә йондоҙо. С. Юлаев.
ЗӨҺРӘ СӘСЕ (Р: растение; И.: plant; T.: bitki) и. бот.
Һеркәләнеү юлы менән үрсей торған бәләкәй матур үлән. □ Растение, трава.
ЗУБР [рус.] (Р.: зубр; И.: aurochs; T.: Avrupa bizonu) и.
Бизондар төркөмөнә ҡараған үгеҙ төрө; думбай. □ Зубр (лат. Bison bonasus).
ЗУР I [фарс. jjj] (Р: сильный; И.: strong; T.: zorlu) с. иҫк.
Көслө, ғәйрәтле. □ Сильный, мощный.
ЗУР II р. диал. ҡар. күп. Иген зур шул хәҙер.
ҘУРЛАУ (зурла-) (Р: неволить; И.: force; T.: zorlamak) ҡ. иҫк.
Ирекһеҙләү, көсләү. □ Неволить, насиловать. ■ [Айһылыу:] Мин бер саҡта ҡыҙ инем, иркә уҫкән буҙ инем, дейеу мине урланы, кейәугә биреп ҙурланы. «Урал батыр».
ҘУРЛЫҠ (ҙурлығы) (Р: неволя; И.: slavery, bondage; T.: zorluk) и. иҫк. кит.
Көслөк. □ Неволя, насилие. ■ Береһе малын .. алған ҙурлыҡ менән. Ҡобайырҙан.
ЗЫБЫН (Р: маленький деревянный сосуд; И.: small wooden vessel; T.: küçük ahşap kap) и. диал.
Көбөсәк. □ Маленький деревянный сосуд.
ЗЫЙ (Р: подражание свисту; И.: sound imitative word; T.: vız) оҡш.
Шәп осоп, елеп үткән нәмәнең ҡыҫҡа, өҙөк тауышын белдергән һүҙ. □ Подражание свисту (например, пули). Зый итеу.
ЗЫЙ-ЗЫЙ (Р: подражание отрывистому свисту; И.: sound imitative word; T.: vız vız) оҡш.
Ҡабат-ҡабат зый иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание отрывистому свисту. Зый-зый итеу. Зый-зый килеу. Зый-зый осоу.
ЗЫЙҠ (Р: звяк; И.: onomatopoeic word; T.: çın) оҡш.
Яңғырап ҡапыл туҡтаған өҙөк тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание короткому прерванному звуку: звяк. Зыйҡ итеу.
ЗЫЙҠ-ЗЫЙҠ (Р: звяк-звяк; И.: sound imitative word; T.: çın çın) оҡш.
Ҡабат-ҡабат зыйҡ иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звяканию: звяк-звяк. Зыйҡ-зыйҡ итеу. Зыйҡ-зыйҡ килеу.
ЗЫЙҠЫЛДАТЫУ (зыйҡылдат-) (Р: хлюпать; И.: squelch; T: şap şap yürümek) ҡ.
Зыйҡ-зыйҡ тигән тауыш сығарып шыйыҡ нәмәнән йөрөү. □ Хлюпать, шлёпать. Зыйҡылдата баҫыу.
ЗЫЙҠЫЛДАУ (зыйҡылда-) (Р: хлюпать; И.: squelch; T.: şap şap yürümek) ҡ.
Зыйҡ-зыйҡ тигән тауыш сығарып йөрөү, зыйҡ-зыйҡ килеү. □ Хлюпать. // Хлюпанье. ■ Ат тояҡтарының зыйҡылдауы .. тын ятҡан ҡар далаһының тыныслығын боҙа ине. һ. Дәүләтшина.
623
халҡы .. уҙ хоҡуғын даулап революция майҙанына сыҡты. Ш. Хоҙайбирҙин.
ЗӨМРӘТ [ғәр. Ъ<] и. ҡар. зөбәржәт 1.
Зөмрәт ҡашлы йөҙөк.
ЗӨРРИӘ и. ҡар. зәррә 1. Зөрриәләй яҡты юҡ.
ЗӨХӘЛ [ғәр. J^j] (Р.: Сатурн; И.: Saturn; T.: Zühal) и. астр. иҫк. кит.
(баш хәреф менән) Юпитер менән Уран араһында Ҡояштан алтынсы торған планета исеме. □ Сатурн.
ЗӨҺӨЛДӨК и. диал. ҡар. этлек. Гел зөһөлдөк кенә уйлау.
ЗӨҺРӘ [ғәр. j] (Р: Венера; И.: Venus; T.: Zühre) и. астр.
(баш хәреф менән) Ҡояштан икенсе торған планета исеме; Сулпан. □ Венера.
ЗӨҺРӘ АУСЫҺЫ (Р: насекомоядное растение; И.: carnivorous plants; T.: etçil bitki türü) и. бот.
Бөжәк ашай торған бәләкәй генә һаҙ үләне. □ Насекомоядное растение.
ЗӨҺРӘ ЙОНДӨҘО и. (баш хәреф менән) астр. ҡар. Зөһрә. ■ Зөләйха, һин ергә ингән хур ҡыҙы, куҙҙәреңдә балҡый Зөһрә йондоҙо. С. Юлаев.
ЗӨҺРӘ СӘСЕ (Р: растение; И.: plant; T.: bitki) и. бот.
Һеркәләнеү юлы менән үрсей торған бәләкәй матур үлән. □ Растение, трава.
ЗУБР [рус.] (Р.: зубр; И.: aurochs; T.: Avrupa bizonu) и.
Бизондар төркөмөнә ҡараған үгеҙ төрө; думбай. □ Зубр (лат. Bison bonasus).
ЗУР I [фарс. jjj] (Р: сильный; И.: strong; T.: zorlu) с. иҫк.
Көслө, ғәйрәтле. □ Сильный, мощный.
ЗУР II р. диал. ҡар. күп. Иген зур шул хәҙер.
ҘУРЛАУ (зурла-) (Р: неволить; И.: force; T.: zorlamak) ҡ. иҫк.
Ирекһеҙләү, көсләү. □ Неволить, насиловать. ■ [Айһылыу:] Мин бер саҡта ҡыҙ инем, иркә уҫкән буҙ инем, дейеу мине урланы, кейәугә биреп ҙурланы. «Урал батыр».
ҘУРЛЫҠ (ҙурлығы) (Р: неволя; И.: slavery, bondage; T.: zorluk) и. иҫк. кит.
Көслөк. □ Неволя, насилие. ■ Береһе малын .. алған ҙурлыҡ менән. Ҡобайырҙан.
ЗЫБЫН (Р: маленький деревянный сосуд; И.: small wooden vessel; T.: küçük ahşap kap) и. диал.
Көбөсәк. □ Маленький деревянный сосуд.
ЗЫЙ (Р: подражание свисту; И.: sound imitative word; T.: vız) оҡш.
Шәп осоп, елеп үткән нәмәнең ҡыҫҡа, өҙөк тауышын белдергән һүҙ. □ Подражание свисту (например, пули). Зый итеу.
ЗЫЙ-ЗЫЙ (Р: подражание отрывистому свисту; И.: sound imitative word; T.: vız vız) оҡш.
Ҡабат-ҡабат зый иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание отрывистому свисту. Зый-зый итеу. Зый-зый килеу. Зый-зый осоу.
ЗЫЙҠ (Р: звяк; И.: onomatopoeic word; T.: çın) оҡш.
Яңғырап ҡапыл туҡтаған өҙөк тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание короткому прерванному звуку: звяк. Зыйҡ итеу.
ЗЫЙҠ-ЗЫЙҠ (Р: звяк-звяк; И.: sound imitative word; T.: çın çın) оҡш.
Ҡабат-ҡабат зыйҡ иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звяканию: звяк-звяк. Зыйҡ-зыйҡ итеу. Зыйҡ-зыйҡ килеу.
ЗЫЙҠЫЛДАТЫУ (зыйҡылдат-) (Р: хлюпать; И.: squelch; T: şap şap yürümek) ҡ.
Зыйҡ-зыйҡ тигән тауыш сығарып шыйыҡ нәмәнән йөрөү. □ Хлюпать, шлёпать. Зыйҡылдата баҫыу.
ЗЫЙҠЫЛДАУ (зыйҡылда-) (Р: хлюпать; И.: squelch; T.: şap şap yürümek) ҡ.
Зыйҡ-зыйҡ тигән тауыш сығарып йөрөү, зыйҡ-зыйҡ килеү. □ Хлюпать. // Хлюпанье. ■ Ат тояҡтарының зыйҡылдауы .. тын ятҡан ҡар далаһының тыныслығын боҙа ине. һ. Дәүләтшина.
623